Terug naar overzicht

Bloed kweken uit...bloed

De bloedbank haalt bloedplaatjes uit de buffycoat, het dunne laagje cellen dat na centrifugatie van de bloedzak ontstaat tussen plasma en rode bloedcellen. Buffy’s die de bloedbank niet kan gebruiken, krijgen wij voor onderzoek. Daar zijn we in de research heel blij mee!

De cellen in de buffycoat bevatten een heel klein percentage bloedstamcellen. Dit zijn heel primitieve cellen, die normaal gesproken in het beenmerg uitgroeien tot allerlei verschillende soorten bloedcellen. Wij willen deze bloedstamcellen in het laboratorium uit laten groeien tot rode bloedcellen. Zodat we in de toekomst bloed kunnen kweken voor patiënten die regelmatig bloed nodig hebben en voor wie geschikt donorbloed schaars is.

We vriezen de buffycoat in kleine porties in. Voor elke proef ontdooien we een portie. We kunnen zo 16 proeven doen uit één donatie. Elke proef duurt 28 dagen, de tijd die nodig is om rode bloedcellen te maken in een kweekschaal. We onderzoeken de kweekcondities en testen welke stoffen we aan het medium moeten toevoegen. Het welbekende stofje EPO bijvoorbeeld duwt de bloedstamcel de richting van rode bloedcel op. Tijdens het uitrijpen tot rode bloedcellen groeien de bloedstamcellen tot grote aantallen cellen uit, de andere cellen in de buffycoat gaan langzaam dood. Aan het eind hou je voornamelijk rode bloedcellen over.

Clean Room bij het Laboratorium voor Celtherapie Sanquin

Ons cleanroom-laboratorium is speciaal ingericht voor het maken van cellulaire producten. Alles is gericht op steriel werken volgens vaste protocollen. Er is altijd overdruk, zodat er geen “vieze” lucht van buiten naar binnen kan. De lucht die wel binnenkomt wordt gefilterd. We dragen steriele pakken en testen voortdurend of er niet te veel bacteriën en deeltjes in de cleanroom zijn. De uitzoekproeven doen we op een “gewoon” research lab, waar een witte jas voldoende is.

Opschalen

We weten al heel veel van de kweekcondities, maar de grootste uitdaging is het opschalen van de proeven. Om de hoeveelheid van één rode bloedceldonatie na te bootsen moeten we wel 1500 miljard rode bloedcellen kweken. Met grootschalig kweken hebben wij op het Laboratorium voor Celtherapie al veel ervaring. Zo kweken we witte bloedcellen van patiënten die kankercellen kunnen aanvallen in enorme schuddende kweekzakken van wel tien liter. De rode bloedcellen zijn helaas niet tegen het schudden in deze zakken bestand.

Zuurstof

Uiteraard controleren we ook op allerlei manieren de kwaliteit van de kweekcellen. De belangrijkste functie van rode bloedcellen is het vervoeren van zuurstof naar de organen. We hebben laatst, met een nieuw apparaat, voor het eerst kunnen testen hoe onze kweekcellen zuurstof binden en weer afgeven. Ze bleken dat dus precies hetzelfde te doen als gewoon bloed, echt spectaculair!

De volgende stap is dat we kleine hoeveelheden kweekbloed gaan testen in vrijwilligers. We willen kijken hoe de kweekcellen zich gedragen. Blijven ze net zolang in leven als gewone rode cellen? Omdat het zo moeilijk is grote hoeveelheden rode bloedcellen te maken verwachten we niet dat kweekbloed de plaats in zal nemen van donorbloed. Het kan in de toekomst wel een uitkomst zijn voor patiënten met zeer zeldzame bloedgroepen, die regelmatig een bloedtransfusie nodig hebben en voor wie moeilijk passend bloed te vinden is, zoals patiënten met sikkelcelziekte.

Erica Sellink is senior analist bij het Laboratorium voor Celtherapie.

Terug naar overzicht