menu
Menu
close

Onderwijs 

Wil je alles weten over bloed en bloedtransfusies? Ben je op zoek naar lesmateriaal of heb je behoefte aan nascholing over bloed en afweer? Dan ben je hier aan het juiste adres.

Vanuit Sanquin bieden we lesmateriaal aan. Handig voor als je meer te weten wil komen over bloed en ons afweersysteem. Je bent hier aan het juiste adres.

Ook voor docenten bieden we ondersteuning: ontdek de gastlessen over bloed- en stamceldonatie

Pakket voor spreekbeurten  

Wil jij een spreekbeurt geven en ben je op zoek naar informatie en materiaal? Gebruik onderstaande onderdelen en stel je spreekbeurt samen. 

Video’s om te laten zien: 

Alle feiten op een rij: 
 

Onderwerp 1: Bloed en bloedsamenstelling

arrow_backward Terug naar 'Over bloed geven'
  • 1.1. Wat is bloed?

    Bloed is een dikke rode vloeistof. In die vloeistof zitten rode en witte bloedcellen, bloedplaatjes en belangrijke voedingsstoffen, die je lichaam nodig heeft. Die vloeistof noemen we plasma en dat is nodig om het bloed te laten stromen.

  • 1.2. Waarvoor dient bloed?

    Zonder bloed in je lichaam kun je niet leven. Bloed is het enige orgaan dat zich vrij door het lichaam kan bewegen. Bloed is erg belangrijk voor verschillende functies in je lichaam. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat de ingeademde zuurstof in je lichaam naar alle weefsels in je lichaam gaat. Het verplaatst ook weer het koolzuurgas naar buiten.

    Bloed vervoert niet alleen zuurstof vanuit de longen. Het vervoert belangrijke voedingsstoffen vanuit het spijsverteringsstelsel naar andere delen van je lichaam. Ook brengt het bloed afvalproducten naar organen zoals de nieren en longen die ze uitstoten. Het bloed zorgt voor communicatie tussen alle organen onderling door middel van hormonen. Het regelt je lichaamstemperatuur door de warmte van het midden van je lichaam naar je huid te vervoeren, zodat het door de huid kan verdwijnen. En als laatste vervoert je bloed antilichamen en witte bloedcellen naar delen van het lichaam waar ze nodig zijn om een infectie te bestrijden.

    Het bloed doet dus eigenlijk veel meer dan de meeste mensen denken.

  • 1.3. Waarom is bloed rood?

    Je bloed is rood door de hemoglobine, een ijzerhoudende stof in de rode bloedcellen. Omdat de meeste bloedcellen rood zijn, is je bloed ook rood.

    Wat kan je laten zien?

    Neem rode limonadesiroop mee, een kan water en een glas. Doe een beetje rode limonadesiroop in een glas. Dat zijn de rode bloedlichaampjes, doe er water bij en vertel dat het toch rood blijft, net zoals in het bloed.

  • 1.4. Onderdelen van je bloed

    Wat kan je laten zien?

    Een filmpje over de samenstelling van het bloed. Je kunt dit filmpje downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

    Rode bloedcellen: zuurstoftransport

    Rode bloedcellen bevatten vooral hemoglobine, een ijzerhoudende stof in de rode bloedcellen. Wanneer hemoglobine zuurstof bevat, wordt het rood, vandaar dat je bloed in slagaders rood is.

    In slagaders zit zuurstofrijk bloed en dat is roder.

    Als je inademt komt er zuurstof in je longen. Hemoglobine zorgt ervoor dat de zuurstof vanuit je longen mee vervoerd wordt in het bloed en op alle plaatsen komt waar het moet komen. Daar laat de hemoglobine de zuurstof weer los, zodat het naar de cellen en weefsels kan die de zuurstof nodig hebben. De zuurstof wordt uiteindelijk omgezet naar koolzuurgas, CO2. Dit koolzuurgas neemt de hemoglobine weer mee terug naar je longen. Daarna adem je het weer uit. Andere afvalstoffen worden door je nieren uit het bloed gehaald. Die raak je kwijt als je plast.

    Wat kan je laten zien?

    Een filmpje over zuurstoftransport. Je kunt dit filmpje downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

    Witte bloedcellen: Het leger

    Het bloed bevat ook witte bloedcellen. Dit zijn de soldaten van je lichaam. Deze soldaten zorgen voor de verdediging van je lichaam tegen de gevaren van buitenaf. Ze marcheren voortdurend rond in je lichaam op zoek naar alles wat vreemd is voor je lijf en wat van buiten komt, bijvoorbeeld een splinter of een virus. Witte bloedcellen worden door het bloed vervoerd naar die delen van je lichaam welke beschadigd en geïnfecteerd zijn. Daar vechten ze tegen de binnengedrongen bacteriën, andere witte bloedcellen maken je lichaam immuun tegen infecties.

    Bloedplaatjes: De pleister

    Er zijn ook bloedplaatjes, dat zijn kleurloze celdeeltjes. Bloedplaatjes zorgen voor de bloedstolling. Als er in je bloedvat een gaatje zit, komt er bloed naar buiten. Je zegt dan dat je bloedt. Wanneer je bloed verliest, zorgen de bloedplaatjes voor proppen in de gaatjes van de vaatwanden. Wanneer dan een bloedvat beschadigd is, gaan de bloedplaatjes, met z’n allen rond het beschadigde vat staan, om het te kunnen dichten. Zo ontstaat dus bloedstolling. Hierna kan de genezing beginnen, er vormt zich dan eerst een korstje op je wondje.

    Bloedplasma: De vervoerder

    Bloedplasma is het heldere, gelige vloeibare bestanddeel van bloed waarin je bloedcellen (de rode bloedcellen, de witte bloedcellen en de bloedplaatjes) stromen. Het maakt 55 procent uit van je totale bloedvolume en is opgebouwd uit water, eiwitten en kleinere deeltjes van stoffen, zoals mineraalzouten, enzymen en hormonen. Het werkt als transportmiddel en vervoert talrijke stoffen door je lichaam, zoals suikers, zouten, koolzuurgas en zuurstof.

  • 1.5. Wat gebeurt er als je te weinig rode bloedcellen hebt?

    Rode bloedcellen geven je kracht en energie. Om het te meten of je voldoende rode bloedcellen hebt, wordt er bloed bij je afgenomen. Er wordt dan voornamelijk naar de hemoglobine in je bloed gekeken. Hemoglobine maakt je bloed rood. Als je te weinig hemoglobine in de rode bloedcellen hebt, voel je je slap en futloos. Je bent dan gauw moe. Je hebt dan bloedarmoede.

  • 1.6. Wat gebeurt er als je te weinig bloedplaatjes hebt?

    Als je te weinig bloedplaatjes hebt, duurt het veel langer voordat het bloed stolt. Ook kun je makkelijk blauwe plekken krijgen of zomaar een bloedneus.

  • 1.7. Wie maken al de bloedcellen in je lichaam?

    De bloedcellen in je lichaam worden gemaakt door het beenmerg. Beenmerg zit binnenin je platte botten, zoals heupen en borstbeen.

    Iedere dag maakt je lichaam 400 miljard (!) nieuwe bloedcellen.

    Wat kun je laten zien?

    Bij een slager kun je een doorgezaagde platte bot halen van een rund. Daar zie je het beenmerg in zitten.

  • 1.8. Hoe komt het dat je te weinig bloedcellen hebt?

    Er zijn verschillende redenen waarom je te weinig bloedcellen kunt hebben. Je kunt te weinig bloedcellen hebben als je lichaam niet genoeg nieuwe bloedcellen maakt. Bij andere mensen breekt het lichaam de bloedcellen te snel af. Zo snel, dat het lichaam niet genoeg tijd heeft om weer nieuwe aan te maken. Het kan ook gebeuren dat je door een ongeluk veel bloed bent verloren en daarom te weinig bloedcellen hebt. Ook kun je tijdens een operatie veel bloed verliezen.

  • 1.9. Welke bloedgroepen zijn er?

    Het bloed van ieder mens is anders. Het bestaat wel bij iedereen uit cellen en vloeistoffen, maar op die bloedcellen zitten weer verschillende kenmerken. Die kenmerken zitten op de rode bloedcellen en noemen we bloedgroepen. Je hebt je bloedgroep van je beide ouders meegekregen. Je kan bloedgroep A, bloedgroep B, bloedgroep AB of bloedgroep 0 (nul) hebben.

    Bij een bloedtransfusie krijg je bloed dat bij je past. Bloedgroep A bijvoorbeeld, kan niet vermengd worden met bloedgroep B. Het bloed wordt dan afgebroken in je lichaam.

arrow_backward Terug naar 'Over bloed geven'

Onderwerp 2: Je bloedsomloop

arrow_backward Terug naar 'Over bloed geven'
  • 2.1. Je hart

    Je hart is een pomp en het zit ongeveer in het midden van je borstkas. Het wordt beschermd door je ribben. Je hart is een grote holle spier, zo groot als een gebalde vuist. Deze spier trekt samen en zet weer uit. Zo pompt je hart het bloed rond, dag in en dag uit, soms wel meer dan 100 jaar. Iedere minuut pompt je hart al je bloed een keer rond. Zo lang je leeft.

    Je hart bestaat uit 4 delen: een linkerboezem en een linkerkamer en een rechterboezem en een rechterkamer.

    Wat kun je laten zien?

    Een filmpje van een kloppend hart. Je kunt dit filmpje downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

  • 2.2. Je bloedvaten

    Je hebt 3 soorten bloedvaten: slagaders, aders en haarvaten.

    Je slagaders komen van je hart en zij zorgen ervoor dat het bloed naar alle delen van je lichaam wordt gestuurd. Daarom voel je je slagaders kloppen, net zoals je hart. Het bloed wordt met elke pompbeweging of hartslag door je slagaders gestuwd.

    Door je aders stroomt je bloed weer terug naar je hart. In de aders zitten klepjes zodat het bloed goed terug naar het hart kan stromen en niet terug naar beneden gaat. Aders hebben een minder elastische wand dan slagaders. Slagaders worden steeds kleiner en gaan over in haarvaten. Er kan maar weinig bloed door een haarvat stromen en daarom heb je er ook miljoenen. Zo kan toch al je bloed vervoerd worden. En haarvaten komen aan de andere kant weer bij elkaar en worden weer grote vaten. Dat zijn de aders.

    Wat kun je laten zien?

    Pak met je rechter wijs- en middelvinger de binnenkant van je pols. Je voelt het kloppen, dat is je bloed dat door de slagaders stroomt.

  • 2.3 Waarvoor dient je bloedsomloop?

    Je hart en alle bloedvaten samen (slagaders, aders en haarvaten) , noemen we de bloedsomloop.

    Er zijn 2 bloedsomlopen, een grote bloedsomloop en een kleine bloedsomloop.

    De grote bloedsomloop zorgt ervoor dat zuurstofrijk bloed vanuit je hart naar alle delen van je lichaam gaat en dat zuurstofarm bloed weer terugkomt in je hart.

    Het zuurstofarme bloed zit vol met koolzuurgas, CO2 dus en gaat na de grote bloedsomloop via de kleine bloedsomloop vanuit je hart naar je longen.

    In je longen geeft je bloed de CO2 af, zodat je dit kunt uitademen en neemt weer nieuw zuurstofrijk bloed mee naar je hart en dan pompt je hart het weer via de grote bloedsomloop naar alle delen van je lichaam.

arrow_backward Terug naar 'Over bloed geven'

Onderwerp 3: De bloedbank: je geeft bloed voor een ander

arrow_backward Terug naar 'Over bloed geven'
  • 3.1. Hoeveel bloedbanken zijn er in Nederland?

    Er is maar 1 organisatie in Nederland die verantwoordelijk is voor bloedvoorziening. Deze organisatie heet Stichting Sanquin Bloedvoorziening of kortweg Sanquin (je spreekt het uit als Sankwien).

    Een van de dingen die Sanquin doet is het inzamelen van bloed. Dat gebeurt bij de bloedbank.

    Sanquin heeft niet alleen afnamelocaties in vaste gebouwen, maar ze hebben ook een mobiele afnamelocatie. Dit is een hele grote vrachtwagen die kan uitschuiven.

    Wat kun je laten zien?

    Een foto van een mobiele afnamelocatie. Je kunt deze foto downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

  • 3.2. Waarom heeft Sanquin de afbeelding van een pelikaan in zijn logo?

    Er is een verhaal van heel lang geleden. Volgens dat verhaal pikte de pelikaan haar borst open om haar hongerige kuikens met haar eigen bloed te voeden. Door het bloed hebben de kuikens het overleefd.​

    Wat kun je laten zien?

    Het logo van Sanquin. Je kunt deze foto downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

  • 3.3. Wat is een bloeddonor en kan iedereen bloeddonor worden?

    Als je bloed geeft, ben je een bloeddonor. Iemand die bloeddonor wil worden moet aan een paar voorwaarden voldoen. Je kunt je aanmelden als je tussen de 18 en 65 jaar bent, je gezond voelt en minstens 50 kilo weegt.

  • 3.4. En hoe gaat het verder in zijn werk?

    Als je bloeddonor bent, krijg je een paar keer per jaar een oproep om bloed te komen geven. De eerste keer onderzoekt een dokter of het voor de bloeddonor veilig is om bloed te geven. Hij neemt ook 4 buisjes bloed af. Die worden in het laboratorium onderzocht. Ze kijken welke bloedgroep de bloeddonor heeft en of zijn bloed veilig en gezond is om aan de patiënt te geven. Als alles goed is, mag de bloeddonor een paar weken later voor het eerst echt bloed geven.

    Wat kun je laten zien?

    Een foto van buisjes met bloed. Je kunt deze foto downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

  • 3.5. En voordat er bloed wordt afgenomen?

    Dan wordt iedere keer weer de gezondheid van de donor gecontroleerd. De donor moet minstens 50 kilo wegen, er wordt gekeken naar het ijzergehalte in het bloed (door een vingerprikje), de bloeddruk wordt gemeten en er moet een lijst met vragen ingevuld worden over de gezondheid.

    Het belangrijkste is dat er alleen veilig en gezond bloed aan zieke mensen gegeven wordt. Het controleren van de gezondheid van de donor is een van de manieren om ervoor te zorgen dat het bloed dat Sanquin afneemt veilig is.​

    Wat kun je laten zien?

    Een foto van het meten van de bloeddruk. Je kunt deze foto downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

  • 3.6. Hoe gaat dat als een donor bloed geeft?

    De donor ligt heel gemakkelijk in een luie stoel en krijgt een prikje in de binnenkant van de arm. In de arm komt een naaldje met een slangetje. Door het slangetje loopt het bloed naar een naar een plastic zak. In die zak zit een speciaal middel dat ervoor zorgt dat het bloed niet gaat klonteren.

    De donor geeft een halve liter bloed en dat duurt ongeveer 12 minuten.

    Na het bloed geven krijgt de donor nog iets lekkers te drinken en te eten. Daarna mag hij naar huis.

    Wat kun je laten zien?

    Een foto en een filmpje over bloedafname. Je kunt dit downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

  • 3.7. Kan een donor dat bloed wel missen?

    Een gezonde donor kan dit bloed gemakkelijk missen want na een dag is het bloedplasma weer aangevuld en na een paar weken zijn alle rode bloedcellen weer terug. Een volwassen mens heeft 5 tot 6 liter bloed. Iedere dag maakt je lichaam wel 400 miljard (!) nieuwe bloedcellen aan. Een donor kan die halve liter dus gemakkelijk missen, want het is maar 10% van al het bloed.

    Wat gebeurt er met het bloed als het afgenomen is?

    Het bloed krijgt een barcode op de bloedzak, zodat Sanquin altijd weet van welke donor het bloed afkomt.

    Wat kun je laten zien?

    Een foto van bloedzakken met een barcode. Je kunt deze foto downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

  • 3.8. Wat gebeurt er met het bloed als het afgenomen is?

    Het bloed wordt eerst in het laboratorium onderzocht op 5 bloedoverdraagbare infectieziektes. Dat zijn ziektes die je via bloed van een ander kunt krijgen.

    Het bloed wordt gesplitst in 3 onderdelen. Daarvoor heeft Sanquin een scheidingsapparaat. Het scheidingsapparaat werkt als een centrifuge. Hierdoor ontstaan er drie lagen in het bloed:

    1. Bovenin zit het bloedplasma

    2. De tussenlaag noemen we de buffycoat. Hierin zitten bloedplaatjes en witte bloedcellen.

    3. De rode bloedcellen zitten onderin. Omdat de rode bloedcellen het zwaarst zijn zakken ze naar de bodem.

    De rode bloedcellen worden eruit gehaald, deze kunnen in de koelkast ruim een maand bewaard blijven. Ook wordt het bloedplasma eruit gehaald, ingevroren en bij 25 graden onder 0 is het nog 2 jaar goed. De bloedplaatjes voor de bloedstolling worden er ook uit gehaald, die zijn maar 5 dagen houdbaar.

    Wat kan je laten zien?

    Een filmpje over centrifugeren van afgenomen bloed. Je kunt dit filmpje downloaden en meenemen op een geheugenstick, maar je moet er zelf wel een verhaaltje bij houden.

  • 3.9. Hoeveel donors zijn er in Nederland?

    In Nederland zijn ongeveer 400.000 donors, dat zijn gezonde mannen en vrouwen die een paar keer per jaar een halve liter bloed geven. Ze krijgen hiervoor niet betaald.

arrow_backward Terug naar 'Over bloed geven'

Onderwerp 4: Bloed: wat doen we ermee?

arrow_backward Terug naar 'Over bloed geven'
  • 4.1. Wat is bloedtransfusie?

    We gebruiken bloed voor de behandeling van zieke mensen.

    Bloedtransfusie wil zeggen dat je bloed toegediend krijgt. Dat gaat meestal via een slangetje in je arm. Bloed is een super medicijn en je krijgt het alleen als je het nodig hebt.

  • 4.2. Waarom krijg je een bloedtransfusie?

    Je krijgt een bloedtransfusie wanneer je te weinig rode bloedcellen, bloedplaatjes of eiwitten hebt. Je krijgt alleen maar wat je nodig hebt. Dus als je bloedarmoede hebt, krijg je rode bloedcellen.

  • 4.3. Hoe gaat een bloedtransfusie?

    De dokter prikt met een naald in de ader van je arm. Aan die naald zit een slangetje. Dit slangetje loopt naar een plastic zak, die naast jou bed gehangen is. De vloeistof loopt vanuit die zak via het slangetje je bloed in. Dit noemen we infuus en je voelt er bijna niets van. Alleen als de naald in je arm gebracht wordt, voel je een prikje, maar gelukkig is dat zo weer over.

  • 4.4. Waar komen de bloedcellen of bloedplasma vandaan die je bij een bloedtransfusie krijgt?

    Bloedcellen of bloedplasma komen van gezonde mensen. Deze gezonde mensen geven een paar keer per jaar vrijwillig bloed om zieke mensen te helpen. Iemand die bloed geeft, noemen we een bloeddonor. Dat bloed geven gebeurt bij een bloedbank.

  • 4.5. Hoe vaak zijn er bloedtransfusies nodig in Nederland?

    Ieder jaar maken we zo’n 250.000 keer gebruik van een bloedtransfusie. Niet alleen na een grote operatie of bij zware ongelukken, maar ook patiënten die een bloedziekte of een bepaalde soort kanker hebben, kunnen een bloedtransfusie nodig hebben.

arrow_backward Terug naar 'Over bloed geven'

Vragen?

Wil je meer weten over het lesmateriaal of de mogelijkheden bij Sanquin? Gebruik dan het contactformulier voor onderwijs gerelateerde vragen. Wij komen zo snel mogelijk terug op je vraag.