Terug naar overzicht

Ontdekking gendefect verklaart zeldzame afweerstoornis

Datum
20 januari 2017

200x134-DNAZeven jaar heeft de speurtocht naar de diagnose geduurd. Eindelijk heeft professor Taco Kuijpers, kinderinfectioloog/immunoloog bij het AMC en verbonden aan Sanquin, samen met de onderzoeksgroep van Timo van den Berg het gendefect ontdekt. Bij een jong patiëntje leidt dit foutje in het DNA tot zowel een gestoorde afweer als bloedingen en allergieën.

“De weg naar de diagnose is lang en grillig geweest”, vertelt Kuijpers. "Het was een raadselachtig ziektebeeld dat we nog nooit eerder hadden gezien. We wisten dat het kindje een serieuze aandoening moest hebben. Want door de microscoop zagen we dat bepaalde immuuncellen niet goed konden kruipen daar waar ze heen moesten om infecties te bestrijden. Maar wat was er nou aan de hand?”

De onderzoekers begonnen meteen maar met de meest geavanceerde technieken om het gendefect op te sporen. Eerst op de afdeling Bloedcel Research van Sanquin, en in tweede instantie op het Sanger instituut in Cambridge. De complete DNA-code van het patiëntje werd geanalyseerd. Maar er werd geen afwijking gevonden. De onderzoekers stonden met lege handen. Wat nu?

Eén eiwit ontbrak

Kuijpers: “Toen zijn we alle eiwitten uit de witte bloedcellen en bloedplaatjes van het patiëntje gaan bekijken, met een techniek die eiwitten in stukjes knipt en analyseert: proteomics. Dat gebeurde op het lab van Professor Sander Meijer van Sanquin. Eindelijk hadden we resultaat: één eiwit bleek in zijn geheel te ontbreken”.

Dat eiwit is vooral belangrijk voor bloedcellen, het verklaart dat het patiëntje problemen met de afweer en bloedingen heeft. Kuijpers en collega’s konden nu heel gericht het bijbehorende gen onderzoeken. En toen vonden ze het foutje in het DNA. Analiste Karin van Leeuwen, die samenwerkt met Martin de Boer, specialist in het genetisch testen van immuundeficienties, analyseerde de data: “Ik zag de mutatie gewoon van mijn beeldscherm knallen, ik was zo blij, eindelijk !” Het bleek om een heel complex foutje te gaan, waardoor de onderzoekers het eerder niet konden vinden.

Nog acht andere patiënten

Toen Kuijpers dit hele verhaal op een groot internationaal congres vertelde, kwamen er acht artsen naar hem toe die ieder ook een patiënt behandelen met een defect in het zelfde gen. “We houden contact. Er is geen pasklare behandeling voor deze aandoening. Eén patiënt heeft inmiddels een succesvolle stamceltransplantatie ondergaan. Dat lijkt op dit moment uiteindelijk de beste therapie. Verder is het de truc om de ontstekingen zoveel mogelijk te voorkomen. De ouders van mijn patiëntje, die graag nog meer kinderen willen, kunnen we in elk geval prenatale diagnostiek aanbieden”.

In Cambridge wordt intussen onderzoek gedaan aan muizen die hetzelfde eiwit missen. Die muizen hebben een soortgelijk ziektebeeld. “We willen snappen waarom de afwezigheid van het eiwit nu leidt tot juist die vreemde infecties, darmbloedingen en allergieën. Met die kennis hopen we deze patiënten in de toekomst beter te kunnen behandelen”.

Publicatie

Kuijpers et al. Combined immunodeficiency with severe inflammation and allergy caused by ARPC1B deficiency. J Allergy clin Immunol 2016 dec 10

Terug naar overzicht