Donorkeuring en mannen die seks hebben met mannen

Sanquin is verantwoordelijk voor voldoende en veilig bloed in Nederland. Daarom test Sanquin elke bloeddonatie op aanwezigheid van de bloedoverdraagbare aandoeningen HIV, hepatitis B, C en E virus en syfilis.

Daarbij doet zich het probleem voor van de zogenaamde 'windowfase': op het moment dat een donor besmet wordt met een bloedoverdraagbare infectie, is deze besmetting niet onmiddellijk in het bloed aantoonbaar. Het duurt een aantal weken tot maanden voordat de besmetting met zekerheid kan worden aangetoond, terwijl het bloed van de donor in deze fase voor de ontvangende patiënt wel besmettelijk kan zijn.

Om deze reden wordt bij Sanquin, en internationaal, een tweesporenbeleid gehanteerd:

  1. Bij elke donatie wordt het donorbloed getest.
  2. Donors worden van donatie uitgesloten als zij, bijvoorbeeld na verblijf in bepaalde landen of na seksueel risicogedrag, een verhoogde kans hebben op infecties in het bloed. 

Hoog risico

In Nederland hebben mannen na seksueel contact met een andere man een sterk verhoogd risico op bloedoverdraagbare infecties. 

Hepatitis

Sinds enige jaren is er sprake van een uitbraak van het hepatitis C virus als seksueel overdraagbare aandoening bij mannen die seks hebben gehad met mannen (MSM). In 2018 rapporteerde het RIVM 62 gevallen van acute hepatitis C in Nederland, waarvan 61% optrad bij MSM. De SOA-centra vonden in datzelfde jaar 72 hepatitis B virusinfecties, waarvan 32% bij MSM. Omdat ongeveer 4% van Nederlandse mannen seks heeft gehad met een andere man, is het aantal hepatitisinfecties bij MSM verhoudingsgewijs veel groter dan bij mannen die geen MSM-contact hebben gehad.

Syfilis

ECDC annual epidemiological report 2017: In Nederland lopen mannen 27x zo vaak syfilis op als vrouwen. Dit laat zien dat syfilis vooral via MSM-contact wordt overgedragen en (veel) minder vaak tijdens heteroseksueel contact. Als syfilis net zo vaak via seks met vrouwen als via seks met mannen verspreid zou worden, zouden mannen en vrouwen ongeveer even vaak geïnfecteerd worden (en de verhouding in onderstaande grafiek dichter bij 1 liggen). In vergelijking met andere landen is dit fenomeen in Nederland zeer uitgesproken.

HIV

Jaarverslag 2017 Stichting HIV Monitoring: Nieuwe hiv-infecties treden meer dan 100x vaker op bij MSM dan bij mannen die seks met uitsluitend vrouwen hebben.

Daarnaast geeft de HIV-monitor aan dat ook in 2017 het aandeel vroege HIV-infecties toenam bij de nieuw-gediagnostiseerde infecties, met name bij MSM. Voor de bloedveiligheid in Nederland is dat belangrijke informatie vanwege de hierboven genoemde ‘windowfase’: recente infecties kunnen niet direct met zekerheid worden aangetoond.

Beleid in Nederland

Vanwege het verhoogde risico op bloedoverdraagbare infecties hanteert Sanquin Bloedbank de regel dat mannelijke donors worden uitgesteld voor bloeddonatie totdat vier maanden zijn verstreken sinds het laatste seksuele contact met een andere man. De incubatietijd van een hepatitis B virusinfectie is hierbij bepalend, omdat deze een langere windowfase heeft dan de andere infecties waarop bloeddonaties worden getest. Het kan tot vier maanden duren voordat een besmetting met hepatitis B virus kan worden aangetoond met een laboratoriumtest. Die tijd moet daarom in elk geval worden afgewacht. Voor plasma gelden internationale regels, die afwijken van de regels van bloed. Daarom mogen mannelijke plasmadonors na seksueel contact met een andere man geen plasma meer geven. 

Het donorselectiebeleid voor MSM is in 2007, 2017 en 2019 door het College voor de Rechten van de Mens getoetst. Het College oordeelde daarbij dat Sanquin geen verboden onderscheid maakt op basis van seksuele gerichtheid. Daarnaast onderschrijft het College dat het onvoldoende zeker is dat alternatieve en minder onderscheidmakende criteria geen afbreuk doen aan de gewenste veiligheid van bloedtransfusies. Zo lang er geen onderzoek is dat positieve resultaten laat zien, kan vanwege de bescherming van de volksgezondheid niet worden verwacht dat op andere criteria wordt overgegaan.

Net als voorheen zal Sanquin het toelatingsbeleid voor MSM continu evalueren en op basis van verder onderzoek - zo mogelijk – aanpassen.