T-cellen effectiever maken tegen kanker: KWF beurs voor Monika Wolkers

De beurs is toegekend voor onderzoek naar de rol van eiwitten in T-cellen bij het vernietigen van tumoren. Een bepaald soort T-cel, de Til (tumor infiltrerende lymfocyt), is een afweercel die kankercellen kan doden. In het lichaam, maar steeds vaker ook toegediend als therapie. Helaas raken deze cellen snel hun kracht kwijt. Het is de missie van Wolkers om uit te zoeken hoe je ervoor kunt zorgen dat deze killercellen het langer volhouden en beter in staat zijn tumoren te bestrijden.

Tumoren remmen T-cellen

De wapens van Til’s zijn eiwitten. Eiwitten die tumorcellen doden, of andere afweercellen aantrekken om de klus te klaren. Helaas, als T-cellen in de buurt van een tumor komen, doet die tumor er alles aan om de T-cellen onschadelijk te maken. Dat doet de tumorcel door het uitscheiden van signaaleiwitten, en door contact te maken met de T-cel en een uitknop in te drukken. Voor haar onderzoek wil Wolkers weten wat er dan gebeurt met die T-cel. Welke eiwitten worden in kleinere of misschien juist grotere hoeveelheden gemaakt in die uitgeputte T-cel? Daar kan de sleutel zitten tot nieuwe therapieën.

Eiwitten meten

Maar eiwitten meten in een cel is niet eenvoudig. Daarom gebruikte de wetenschap jarenlang de hoeveelheid mRNA in een T-cel als maat om een voorspelling te doen over de hoeveelheid eiwit die een cel maakt. Want een RNA-meting is veel makkelijker uit te voeren. Wolkers weet door haar onderzoek al langer dat die vertaalslag niet één-op-één wordt gemaakt. Recent onderzocht Wolkers meer dan 300 eiwitten in fitte en uitgeputte T-cellen van longkankerpatiënten. Het bleek dat slechts een derde ook een overeenkomstige hoeveelheid RNA had. Kortom, het meten van de concentratie van eiwitten in een cel is wat nodig is om te achterhalen waar die uitgeputte T-cellen in verschillen.

Verschil tussen fitte en uitgeputte T-cellen

Met deze KWF-beurs gaat Monika met haar collega’s in kaart brengen wat het verschil is tussen fitte en uitgeputte T-cellen. Daarbij bestudeert ze die verschillen op eiwitniveau en legt ze die naast de hoeveelheid RNA. Eerder heeft Wolkers met collega’s Kaspar Bresser en Arjan Hoogendijk al een technologie ontwikkeld waarmee meer dan 6000 eiwitten uit 30.000 T-cellen kunnen worden geïdentificeerd en gekwantificeerd.

Nieuwe aanknopingspunten voor kankertherapieën

Door beter te begrijpen welke eiwitten het verschil maken en hoe de cel regelt dat de juiste hoeveelheid wordt gemaakt om tumorcellen te bestrijden, komen nieuwe aanknopingspunten beschikbaar om T-cellen beter in staat te stellen tumoren te bestrijden. In het lichaam van een patiënt, en in het lab, bij het opkweken van Tils uit tumorweefsel.

Wil je meer weten over de rol van RNA? bekijk dan deze informatieve video, die uitleg geeft hoe elke cel van DNA, via RNA eiwitten produceert.