Vaststellen van T-cel klonaliteit met behulp van Multiplex PCR techniek

Voor het diagnosticeren van leukemieën en lymfomen is het vaststellen van de klonaliteit van de cellen een vast onderdeel. Voor B-celmaligniteiten kan dit redelijk eenvoudig worden gedaan door middel van flowcytometrie waarbij gekeken wordt naar de verhouding van kappa- en lambda-positieve B-cellen.
 
Voor T-cellen is dit minder eenvoudig. De ratio tussen CD4 en CD8 positieve T-cellen kan ook door activatie of een virusinfectie verstoord zijn. Om deze reden worden bij T-cellen de klonaliteitsanalyses vaak op DNA-niveau uitgevoerd. Er wordt bij deze analyses gekeken naar de herschikkingen van de T-celreceptorgenen. Vroeg in de ontwikkeling van T-cellen treden deze herschikkingen op met als doel een functionele antigeenreceptor te maken. Door de random koppeling van één van de vele V- D- J-gensegmenten ontstaat een nieuw gen dat codeert voor een unieke T-celreceptor. In geval van een maligniteit zullen alle T-cellen de TCR-genen op dezelfde wijze herschikt hebben.

Multiplex-PCR-assays

In de afgelopen 10 jaar is de Southern-blot analyse geleidelijk vervangen door PCR-gebaseerde methodes, o.a. door de multiplex-PCR-assays die zijn opgezet door het Europese BIOMED-2-netwerk (nu EuroClonality). Naast diverse technische validaties zijn er nu ook richtlijnen opgesteld door het Euroclonality consortium voor het post-analytische traject.
Op de afdeling Immunocytologie van Sanquin Diagnostiek is de afgelopen jaren ervaring opgedaan met deze multiplex PCR techniek naast de Southern blot analyses. Vanaf juni 2013 is besloten om de Southern blot te laten vervallen en de uitslag slechts te baseren op de multiplex PCR resultaten. Deze techniek is eenvoudiger te combineren met overige werkzaamheden binnen het laboratorium waardoor de doorlooptijd sterk teruggedrongen wordt van 6-8 weken in geval van de Southern blot tot 2-3 weken met de MPX-PCR. Indien gewenst kan de bepaling ook cito ingezet worden na telefonisch overleg. De unieke antigeenreceptorherschikkingen kunnen ook gebruikt worden voor het ontwikkelen van patiënt-specifieke PCR’s. Met deze PCR’s kan minimale restziekte (MRD) worden aangetoond en daarmee de therapierespons.

Diagnostische test

De aanvraagcode voor het vaststellen van klonaliteit van de T-celreceptorgenen blijft ongewijzigd (P025: T-celreceptorgenen, configuratie, DNA-analyse). U kunt hiervoor 20 ml vers EDTA-bloed (zo mogelijk meer als aantal leuko’s < 5x109/l) insturen op kamertemperatuur. Ook het tarief is ongewijzigd: € 490,77 (3x 79018).

Vragen

Voor eventuele vragen: prof. dr. C.E. van der Schoot (tel: 020-5123698, e.vanderschoot@sanquin.nl) of mw. C.H.E. Homburg (tel: 020-5123390, c.homburg@sanquin.nl).

Laatst bewerkt op: 30 september 2013