Donorstudies

Waarom zijn sommige mensen donor en anderen niet? Leidt een donatie tot stress bij de donor? Hebben persoonlijkheidskenmerken en gedrag invloed op het risico op flauwvallen? Hoe gezond zijn donors? En hoe gezond is het om bloed te doneren? Dit zijn een aantal voorbeelden van onderzoeksvragen van onze gedrags- en gezondheidswetenschappelijke onderzoekers van de afdeling Donorstudies. Dit om de gezondheid en beschikbaarheid van donors nu en in de toekomst te kunnen waarborgen.

Om onze onderzoeken uit te kunnen voeren zijn wij veelal afhankelijk van de deelname van onze donors. Daarom kan het voorkomen dat je van ons thuis een uitnodigingsbrief ontvangt, of dat je op de afnamelocatie wordt benaderd om deel te nemen aan een onderzoek. Deelname aan onderzoek is natuurlijk altijd vrijwillig.

Huidige en startende Donorstudies projecten:

FIND’EM

Met de FIND’EM-studie willen we evalueren of het meten van ferritine en het uitstellen van donaties voor donors met lage ferritinewaarden, helpt de ijzervoorraad van donors beter te bewaken en lage hemoglobinewaarden te voorkomen. Daarnaast onderzoeken we hoe vaak symptomen van ijzertekort voorkomen bij donors, en of die minder worden wanneer de ijzervoorraad beter bewaakt wordt. 

‘Van uitstel komt afstel?’

Als donor is het mogelijk dat je een keer wordt uitgesteld als je wilt komen doneren. Bijvoorbeeld omdat je een te lage hemoglobinewaarde hebt, omdat je pas geleden op reis bent geweest of omdat je recent een tatoeage hebt laten zetten. Een deel van de donors die op de afnamelocatie uitgesteld wordt, komt niet meer terug om opnieuw te doneren. Omdat zo’n uitstel ter plekke vaak als vervelend ervaren wordt door donors, onderzoeken we of het aanbieden van een alternatieve goede daad helpt om een eventuele teleurstelling te verminderen en daarmee donors motiveert om de volgende keer een nieuwe poging te doen om te doneren. Denk hierbij aan het schrijven van een kaart voor een patiënt of het invullen van een vragenlijst.

FAINT

Tijdens het doneren kan het voorkomen dat je je licht in je hoofd gaat voelen, duizelig wordt, of zelfs flauwvalt. Zonder dat we het doorhebben, zorgt ons brein voor stressreacties bij het zien van een naald of bloed. Serious games kunnen hiervoor een oplossing zijn. Door middel van een warmtecamera kunnen lichamelijke reacties worden omgezet naar spelelementen. Op deze manier kunnen je hersenen leren zich te beheersen, waardoor stressreacties kunnen worden voorkomen. 

LUCID

Hart- en vaatziekte is nog steeds één van de belangrijkste oorzaken van ziekte en overlijden in Nederland. Het is daarom van belang hart- en vaatziekten vroegtijdig te herkennen en preventieve maatregelen te nemen. In de LUCID-studie willen we onderzoek doen naar dit vroegtijdig herkennen. In deze studie zal er gedurende drie jaar op meerdere momenten bloed worden afgenomen. Hiermee kan onderzoek gedaan worden naar stoffen in het bloed, met name naar patronen van deze stoffen. Deze patronen kunnen mogelijk hart- en vaatziekten voorspellen.

Donorstudies projecten die nu uitgewerkt worden:

Donor InZicht

Donor InZicht heeft nu 3 meetrondes gehad (2007, 2012 en 2015). Het doel van deze studie is om inzicht te krijgen in de karakteristieken van donors door middel van vragenlijsten. De vragenlijst gaat onder andere over motivaties en belemmeringen om te doneren en de leefstijl, gezondheid en familie van de donor. Deze vragenlijstgegevens kunnen worden gekoppeld aan de donatiegegevens van de donor. Bij de laatste ronde van Donor InZicht (DIZ-III) in 2015-2016 hebben drieduizend donors vragenlijsten ingevuld en bloed gegeven voor aanvullend onderzoek. Bij deze ronde is het DNA en de ijzerstatus van donors nader onderzocht.

Leefstijl en bloedkarakteristieken

Elke donatie komt van een andere donor en is dus net even anders. Zo is het heel normaal dat na verloop van tijd een klein deel van de bloedcellen kapot gaan in een bloedzakje (<1%), maar er zijn wel verschillen tussen donaties. In dit project maken we gebruik van de gegevens uit de Donor InZicht-studie om te onderzoeken of de leefstijl en omgeving van de donor samenhangt met verschillen in afbraak van cellen of het vetgehalte in het bloed. Daarnaast onderzoeken we of het (regelmatig) doneren van bloed invloed heeft op fysieke activiteit. Een deel van de deelnemers van Donor InZicht-III heeft een week lang een beweegmeter gedragen zodat wij nog beter inzicht konden krijgen in de fysieke activiteit van donors. Zijn donors die regelmatig doneren actief in het dagelijks leven? Of leidt veelvuldig doneren misschien tot minder fysieke activiteit? 

Blood-Match-Availability

Niet alleen een voldoende aantal bloeddonors, maar ook een grote diversiteit aan bloeddonors is belangrijk om patiënten goed te kunnen helpen. Mensen met verschillende etnische achtergronden hebben vaak verschillende bloedgroepen. Behalve de welbekende ABO- en rhesusbloedtypes, zoals A+ en O-, zijn er nog tientallen andere bloedgroepsystemen. Vooral voor patiënten die meerdere bloedtransfusies krijgen, bijvoorbeeld bij ergerlijke bloedziektes als sikkelcelziekte, is het heel belangrijk dat er een goede “match” is tussen bloeddonor en patiënt. Om deze goede match te kunnen blijven maken, heeft Sanquin meer bloeddonors nodig met Afrikaanse “roots”. In het “Blood-Match-Availability”-project wordt er onderzoek gedaan naar wat men tegenhoudt of juist motiveert om bloeddonor te worden. Op basis van dit onderzoek zullen nieuwe campagnes ontwikkeld worden om deze zeer belangrijke doelgroep beter te werven en behouden als bloeddonor. 

Blood-Match-Supply

Donors geven bloed, patiënten ontvangen het. Dat klinkt vrij eenvoudig, maar bloed moet ook worden bewerkt, opgeslagen en naar ziekenhuizen getransporteerd. Bloed en bloedproducten zijn bovendien beperkt houdbaar. En, niet onbelangrijk: het bloed van de donor en de ontvanger moet goed bij elkaar passen. Door al deze logistieke processen en uitdagingen te verwerken in wiskundige modellen, kan hieraan worden gerekend. Zo komt het juiste bloed zo snel mogelijk bij de juiste patiënt. Lees meer.