Bloedstollend nieuws, maar trap er niet in!

Australische onderzoekers hebben ontdekt dat de vetstaartschorpioen, die leeft in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, niet alleen bloedstollend eng is, maar ook je bloed letterlijk laat stollen.

Al langer is bekend dat deze schorpioen een neurotoxisch gif in zijn prooi spuit. Dit ontregelt je zenuwstelsel dusdanig dat je hart het kan begeven. Het bestaande antigif is gericht op het tegengaan hiervan. Minder goed bekend was dat dit gif ook je bloed laat stollen, met mogelijk dodelijke gevolgen. Iets wat we al wel kennen van slangengif.

De onderzoekers vertellen in hun paper in Biochimie hoe dat precies zit. En waarom dit niet alleen iets betekent voor de behandeling van mensen die door zo’n schorpioen gestoken zijn.

Gif mengen met donorplasma

Voor de experimenten voegden de onderzoekers gif van deze schorpioenensoort toe aan plasma van Australische donors. Het plasma bleek heel snel te stollen, ongeveer tien keer zo snel als zonder het gif. Het bijzondere is dat het gif rechtstreeks twee belangrijke stollingsfactoren aanzet, factor VII en factor X, zo bleek uit verder onderzoek. Het gif slaat daarmee een aantal normale stappen in de stollingscascade over en zet de bloedstolling in gang op een moment waarop er helemaal geen wond is. Daardoor kan het bloed toch razendsnel uit zichzelf gaan stollen.

Hoe het kan dat deze moleculen van een schorpioen zo precies werken bij de mens, leggen de  onderzoekers ook uit. Het gif heeft zich tijdens de evolutie zo goed mogelijk aangepast. Dat het juist aangrijpt op de bloedstolling en het zenuwstelsel is ook verklaarbaar. De daarbij betrokken eiwitten zijn oeroud, ze zijn door de evolutie maar weinig veranderd. Het zijn onmisbare processen om te leven. Een kleine mutatie was al gauw dodelijk. Daarom komen die eiwitten heel vergelijkbaar voor bij vissen, vogels, reptielen en zoogdieren.

Toekomstige toepassingen

Juist doordat het gif van deze schorpioen op zo’n onverwachte manier ingrijpt in de stollingscascade, kan dit waardevol zijn voor het ontwikkelen van toekomstige medicijnen.

Volgens de onderzoekers zou deze nieuwe kennis uiteindelijk zelfs kunnen helpen om bloedverlies beter te behandelen, bijvoorbeeld tijdens operaties of na ernstig letsel, wanneer je snel wil dat het bloed stolt. Het kan nieuwe mogelijkheden bieden om levens te redden wanneer snelle stolling nodig is.

En natuurlijk ook goed nieuws voor mensen die gestoken zijn door een schorpioen: de onderzoekers testten een aantal remmers van de bloedstolling, en vonden er twee die in staat zijn het schorpioenengif te blokkeren. Die kunnen dus een belangrijke aanvulling zijn op het bestaande antigif, dat alleen de neurotoxische werking tegengaat.

“Daar zit nog wel een addertje onder het gras”, zegt Sanquinonderzoeker en eiwitspecialist Matti Pronker. “Je wil het liefst een antigif ontwikkelen dat alleen aangrijpt op het gif, waarbij de normale bloedstolling gewoon kan plaatsvinden. Zo kan je bloedingen voorkomen. Voor slangengif is er recent zo’n tegengif ontwikkeld met hulp van AI-tools. Een dergelijke aanpak is zeker denkbaar voor dit schorpioenengif.”

Maar toch. Als je in bepaalde streken van de wereld je schoenen aantrekt: trap er niet in!