Hoe je ijzervoorraad je helpt de weg te vinden (als je een duif bent…)

Zo zorgen we ervoor dat donors geen bloedarmoede krijgen door een tekort aan ijzer. Een groot deel van je ijzervoorraad zit in je lever. Maar wist je dat dit ijzer ook kan helpen om de weg te vinden? Tenminste, als je een postduif bent…

Hoe vindt een postduif haar weg naar huis, soms honderden kilometers verderop? Jarenlang werd onderzoek gedaan naar de ogen, de snavel of de hersenen. Maar een nieuwe studie wijst naar een heel onverwachte plek: de lever.

Intern kompas

Onderzoekers hebben laten zien dat postduiven mogelijk gebruikmaken van ijzerrijke immuuncellen in hun lever als kompas. Het gaat om macrofagen: opruimcellen die oude rode bloedcellen afbreken. Daarbij komt ijzer vrij, wat deze cellen tijdelijk opslaan.

En precies dat ijzer blijkt bijzonder. Die kleine ijzerdeeltjes kunnen reageren op het aardmagnetisch veld. Niet zo sterk als een koelkastmagneet, maar toch krachtig genoeg om biologische signalen af te geven. In de lever van duiven zitten veel van deze ijzerrijke macrofagen dicht bij elkaar, en opvallend: ook dicht bij zenuwvezels. Zo komen de signalen mogelijk bij de hersenen terecht.

Toen onderzoekers het aantal van deze macrofagen tijdelijk verlaagden, gebeurde er iets bijzonders. Op bewolkte dagen – wanneer de zon geen houvast biedt – raakten duiven hun richting kwijt. Zodra de zon weer scheen, konden ze hun weg weer vinden. Het lijkt er dus op dat deze cellen fungeren als een soort intern kompas.

IJzer hergebruiken voor rode bloedcellen

Bij mensen én dieren worden oude rode bloedcellen vooral opgeruimd door macrofagen in de milt en de lever. Die cellen halen het ijzer uit hemoglobine, zodat het kan worden hergebruikt.

Ook levercellen (hepatocyten) bevatten veel ijzer. Het zit daar gebonden aan het eiwit ferritine. Dit vormt je ijzervoorraad, die je nodig hebt om rode bloedcellen aan te maken Daardoor is de lever een soort ijzer-hotspot in het lichaam. 

Hebben mensen dan ook een kompas in hun lever?

Helaas niet. 

Mensen hebben dezelfde soorten cellen in hun lever, maar bij ons werkt het niet. Zonder navigatie of, ouderwets, een kaart, zijn we nergens, en komen we nergens. 

Bij Sanquin bewaken we de ijzervoorraad alleen voor je gezondheid. Voor je richtingsgevoel moet je voorlopig toch echt ergens anders zijn. Of een postduif meenemen.