Direct donorbloed bij levensbedreigende situaties

Dagelijks vliegen er twee zakjes donorbloed mee met de helikopter van het Mobiel Medisch Team. Dit team verleent medische hulp bij levensbedreigende situaties. “Ik ben ontzettend blij dat we bloed aan boord hebben”, zegt arts Nico Hoogerwerf, lid van het team.

De gangen van een supermarkt, iemands slaapkamer, een koeienstal en langs de snelweg: arts Nico is al naar de vreemdste plekken gevlogen om hulp te verlenen. Normaal gesproken werkt hij als anesthesioloog in het Radboudumc in Nijmegen, maar zes dagen per maand is hij onderdeel van het Mobiel Medisch Team (MMT). Dit team komt in actie bij zeer ernstige situaties zoals zware verkeersongevallen, steekpartijen of thuisbevallingen die mis dreigen te lopen. “Met de heli zijn we snel ter plaatse”, zegt Nico. “Maar het belangrijkste is dat wij als MMT meer medische handelingen mogen uitvoeren dan ambulancemedewerkers, zoals narcoses en bloedtransfusies en zelfs in extreme gevallen amputaties.”

Ernstig ongeluk

Laatst nog was Nico aanwezig bij een ernstig verkeersongeluk waarbij een jongeman bekneld zat in zijn auto. “De brandweer had de grootste moeite om hem los te krijgen en hij moest dringend naar het ziekenhuis. Via een infuus kreeg hij donorbloed getransfundeerd. Maar als hij niet snel loskwam, zou hij doodbloeden. Helaas hebben we moeten besluiten ter plekke zijn onderbeen te amputeren.”

Levensreddende tijdwinst

Het MMT heeft op elke vlucht twee zakjes rode bloedcellen bij zich met bloedgroep O-negatief; ‘universeel bloed’ dat aan iedereen gegeven kan worden. Nico: “We kunnen de patiënt direct bloed toedienen en hoeven niet eerst te wachten op de aanvoer van bloed uit een nabijgelegen ziekenhuis. Die tijdwinst is soms levensreddend. Je kunt een patiënt ter plaatse niet genezen, maar je kunt wel voorkomen dat hij verder achteruitgaat.”

Beslissing nemen

De beslissing om iemand bloed te geven, neemt Nico onderweg met het MMT anders dan in het ziekenhuis. “Eerst iemands Hb meten heeft geen zin, want het duurt even voordat je Hb verandert na bloedverlies. Ik ga over tot een transfusie als er zichtbaar al veel bloedverlies is, als de hartslag en bloeddruk duiden op veel bloedverlies of als een echo laat zien dat er inwendige bloedingen zijn. Het is ook een kwestie van ervaring; als ik een ouder iemand zie met een bovenbeenbreuk die ook nog bloedverdunners gebruikt, kan ik ervan uitgaan dat die persoon dringend bloed nodig heeft.”

Soms gebruikt Nico het donorbloed indirect voor de patiënt: “We hebben sinds drie jaar een mobiele hart-longmachine bij ons voor mensen die een hartaanval hebben gehad. Dit apparaat neemt tijdelijk de circulatie over, maar daarvoor moet je het eerst vullen met donorbloed.”

Speciale koelboxen

Sinds 2017 nemen de MMT’s in Nederland (naast Nijmegen hebben ook Amsterdam, Rotterdam en Groningen een MMT) standaard bloed mee aan boord van de heli. Dit is op initiatief van Nico, nadat hij tijdens een werkbezoek in Londen had gezien hoe zijn Engelse collega’s dat deden. “Het probleem met bloed is dat je het koel moet bewaren, anders bederft het. We hebben speciale koelboxen met temperatuurbewaking die het bloed constant onder 8 °C houden. Ik ben ontzettend blij dat we bloed aan boord hebben. In het verleden hadden we regelmatig frustrerende situaties dat we moesten wachten op aanvoer van bloed uit een ziekenhuis, terwijl de patiënt het heel dringend nodig had.”

Bevoorrading

De heli van Nico’s MMT staat op vliegbasis Volkel en wordt twee keer per week bevoorraad met twee eenheden rode bloedcellen. Een koerier van de basis gaat naar een naburig ziekenhuis om de eenheden bloed op te halen die Sanquin daar geleverd heeft. Gemiddeld vliegt het MMT tien keer per etmaal uit, 3600 keer per jaar. De helft van die oproepen wordt tijdens de vlucht geannuleerd; ofwel omdat iemand al is overleden, ofwel omdat de ambulance het zelf kan afhandelen. Nico: “We geven één à twee keer per week iemand een bloedtransfusie. Maar het kan ook zomaar twee keer op een dag voorkomen. Dan moeten we het ziekenhuis bellen om een nieuwe voorraad bloed te leveren.”

Vrijwillige gift

Als het bloed niet gebruikt wordt, gaat het terug naar het ziekenhuis om aan andere patiënten gegeven te worden. Nico: “Rode bloedcellen bewaren we maximaal 35 dagen. Dankzij onze koelboxen gaat de kwaliteit niet achteruit. We hebben in de negen jaar dat we met bloed vliegen nog nooit één zakje hoeven weggooien vanwege de warmte. Gelukkig maar, want ieder zakje is een vrijwillige gift van een donor; daar gaan we heel voorzichtig mee om.”