Terug naar overzicht

Herprogrammeren en manipuleren

In je beenmerg vind je stamcellen die bloedcellen en bloedplaatjes aanmaken. Dat proces verloopt niet altijd even goed. Zo zijn er mensen die te veel bloedplaatjes aanmaken, te weinig, of van te slechte kwaliteit. We willen snappen hoe dat komt, zodat we de productie van bloedplaatjes kunnen herstellen. We hopen deze kennis in de toekomst ook in te zetten voor het opkweken van gezonde bloedplaatjes.

Van een aantal patiënten in het Radboudumc in Nijmegen, die last hebben van slechte bloedstolling, hebben we een buisje bloed afgenomen. Deze patiënten hebben last van het grey platelet like syndroom: zij maken heel veel voorlopers van bloedplaatjes aan, alleen rijpen die niet goed uit, waardoor er afwijkende bloedplaatjes gemaakt worden.

Rode bloedcellen herprogrammeren tot plaatjes

Uit hun bloed hebben we de voorlopers van de rode bloedcellen op laten groeien. Deze hebben we in het lab geherprogrammeerd tot cellen die zich weer als stamcellen gedragen, zogeheten iPS-cellen. Hiervoor brachten we vier transcriptiefactoren in de cel. Deze DNA-bindende eiwitten kunnen bepaalde genen aan- of juist uitzetten. Daarna manipuleerden we die iPS-cellen om tot voorlopers van bloedplaatjes uit te groeien.

We hebben dus rode bloedcellen geherprogrammeerd tot iPS cellen (stamcellen) en die vervolgens laten uitgroeien tot de voorlopers van bloedplaatjes. De bloedplaatjes die we op die manier lieten uitrijpen hebben we vergeleken met de bloedplaatjes van de patiënt zelf.

Model

We ontdekten dat de in het lab gekweekte voorlopers van plaatjes dezelfde afwijking hadden als die in de patiënt aanwezig zijn. Kortom: We hadden een mooi model in handen om de ziekte te bestuderen. Nu proberen we te achterhalen hoe we die gemanipuleerde, gekweekte cellen wél kunnen laten uitrijpen tot volwaardige bloedplaatjes.

We gaan ze beïnvloeden door stofjes zoals eiwitten toe te dienen die bepaalde processen in de cellen remmen of activeren en/of door het aangedane gen te repareren met de CRISPR-techniek. Als dat lukt, kunnen we testen of we ook in de patiënt de symptomen kunnen verlichten. De opgedane kennis hopen we daarnaast ook te kunnen toepassen voor de kweek van kunstmatige plaatjes.”

Marten Hansen is promovendus op de afdeling Hematopoiese bij de onderzoeksgroep van Emile van den Akker

Foto (linksboven) door Mieke Meesen.

Terug naar overzicht