Terug naar overzicht

Wereld Sikkelceldag: nieuwe perspectieven voor sikkelcelpatiënten

Datum
19 juni 2017

200 X 200 SIKKELCELOp 19 juni, Wereld Sikkelceldag, staat Sanquin stil bij sikkelcelziekte. Deze ziekte van de rode bloedcel, die in Nederland betrekkelijk zeldzaam is, is onderwerp van onderzoek voor Sanquin. Op 20 juni 2017 promoveert  Marein schimmel op sikkelcelziekte. Ze heeft een biomarker gevonden die kan voorspellen welke patiënten de meeste kans op ernstige complicaties lopen. Daarnaast heeft ze ontdekt dat ijzerbindende middelen wellicht in de toekomst ingezet kunnen worden als geneesmiddel.

Sikkelcelpatiënten hebben een aangeboren afwijking aan het hemoglobine, het ijzerbindende eiwit dat in de rode bloedcel zorgt voor zuurstoftransport naar de organen. Hun rode bloedcellen gaan snel kapot. Zij krijgen daardoor bloedarmoede en hebben vaak bloedtransfusies nodig. Daarbij hebben sikkelcelpatiënten ook last van pijnaanvallen, zogeheten crisen, die kunnen leiden tot orgaanschade.

Schimmel, die haar onderzoek uitvoerde bij Sanquin, AMC en Medisch Centrum Slotervaart onder leiding van Dr. Biemond, Prof. Zeerleder en Prof. Dees Brandjes, ontrafelde wat er allemaal gebeurt tijdens zo’n crise. Rode bloedcellen gaan stuk, witte bloedcellen en cellen van de vaatwand worden actief en er treedt ook nog bloedstolling op, waardoor kleine bloedvaatjes verstopt kunnen raken. Schimmel wilde twee dingen weten. Ten eerste: een biomarker in het bloed die zo’n crise kan voorspellen, zodat in een vroeg stadium behandeling kan worden gestart. Ten tweede: een manier om die wirwar aan processen tijdens een crise te stoppen. Hoe haal je de angel eruit?

Alarmsignalen

Met beide vragen kwam ze uit bij een bepaald type witte bloedcel, de neutrofiele granulocyt. Schimmel: "Deze cel is normaal gesproken belangrijk voor de bestrijding van infecties. Bij een sikkelcelcrise krijgt de neutrofiel de groots mogelijke alarmsignalen binnen en doet wat hij als laatste redmiddel bij infecties doet: hij spuugt zijn DNA uit. De kleverige draden werken als een val voor schadelijke indringers. Goed tegen infecties, schadelijk als dat gewoon spontaan in het bloed gebeurt”. Hoe komen die cellen zo gealarmeerd? Schimmel zocht het uit in het lab. Ze kwam uit bij ijzer. IJzer komt vrij in het bloed als rode bloedcellen massaal doodgaan, zoals kan gebeuren bij kwetsbare sikkelcellen.

Schimmel vond een manier om dat ijzer onschadelijke te maken: als ze ijzerbindende eiwitten toevoegde aan een buisje met sikkelcelbloed, bleven de neutrofielen rustig. IJzerbindende eiwitten hebben we van nature in ons plasma. Mogelijk dat deze of de al commercieel verkrijgbare ijzerbinders in de toekomst ingezet kunnen worden als geneesmiddel om die pijnlijke en gevaarlijke crisen te behandelen.

Biomarker

Een biomarker die crisen kan voorspellen kan verder bijdragen de behandeling van sikkelcelpatiënten verbeteren. Schimmel ging daarbij op zoek naar een marker die vertelt of neutrofielen gealarmeerd zijn. Ze vond in het bloed van sikkelcelpatiënten dat nucleosomen, pakketjes van eiwitten waarom DNA gebonden zit, crisen kunnen voorspellen. Deze biomarker zou in de toekomst kunnen helpen de behandeling eerder te beginnen en daardoor orgaanschade te voorkomen.

Wereld Sikkelceldag

In Nederland is sikkelcelziekte een zeldzame ziekte. Wereldwijd lijden echter miljoenen mensen aan deze ziekte. De meeste patiënten wonen in zuidelijk Afrika of rond de middellandse zee, of hebben hun roots daar liggen. In Afrika is sikkelcelziekte een belangrijke doodsoorzaak bij jonge kinderen. Vandaar dat de WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie, aandacht vraagt voor sikkelcelziekte. Genezing is alleen mogelijk met stamceltransplantatie, een risicovolle behandeling die niet vaak wordt uitgevoerd, en al helemaal niet beschikbaar is in armere landen. Sanquin draagt haar steentje bij met onderzoek. Marein Schimmel deed bij Sanquin haar onderzoek op het lab van professor Sacha Zeerleder, in nauwe samenwerking met de sikkelcelgroep voor volwassenen in het AMC onder leiding van Dr. Bart Biemond. Ook de onderzoeksgroep van professor Karin Fijnvandraat richt zich op sikkelcelziekte.

Terug naar overzicht