Terug naar overzicht

Verstoorde opruiming van dode cellen verergert auto-immuunziekte

Datum
12 januari 2017
Locatie
Amsterdam

Gerben MarsmanAntistoffen die voorkomen bij patiënten met de auto-immuunziekte SLE, ook wel lupus genoemd, belemmeren het opruimen van dode cellen. Dat beschrijft Gerben Marsman van Sanquin in zijn proefschrift. De autoantistoffen laten verschillende componenten van de celkern, zoals DNA, aan elkaar klitten. Dit verergert mogelijk ontstekingen, die vaak voorkomen bij SLE.

Patiënten met SLE (Systemische Lupus Erythematodes) maken auto-antistoffen tegen componenten die binnen in de celkern zitten. Grotendeels zijn ze gericht tegen DNA. Deze antistoffen veroorzaken ontstekingen. Daarnaast ontstaan soms grote antistofcomplexen die kunnen vastlopen in de kleine haarvaatjes van de nieren, die daardoor kunnen beschadigen. Hoe meer last SLE-patiënten van hun ziekte hebben, hoe meer anti-DNA antistoffen er in het bloed aanwezig zijn. Gerben Marsman, van de onderzoeksgroep van Sacha Zeerleder bij Sanquin, ontdekte tijdens zijn promotieonderzoek dat die antistoffen SLE patiënten mogelijk extra ziek maken doordat ze het opruimen van dode cellen ontregelen.

DNA in het bloed

Cellen gaan niet zomaar dood. Ze hebben een ingebouwde wekker. Als hun tijd gekomen is gaat die af en treedt een gecontroleerd sterfproces in gang. De dode cel wordt vervolgens opgegeten door speciale immuuncellen. “Onze cellen zitten volgepakt met DNA, wel twee meter per cel”, vertelt Marsman. “Uitgestrekt zou dat natuurlijk nooit passen. Het DNA zit keurig gerangschikt, als een streng van met elkaar verbonden klosjes waar het DNA omheen zit gewikkeld. Als dode cellen niet opgegeten worden, bijvoorbeeld tijdens heftige ontstekingen, knipt het plasma-eiwit FSAP de klosjes met DNA van elkaar los, waardoor het DNA in kleine pakketjes de cel uit komt. Kant en klaar om vervolgens door immuuncellen opgeruimd te worden”.  

nucleosomen, illustratie:  National Human Genome Research InstituteIllustratie:National Human Genome Research Institute

Marsman vond dat bij SLE patiënten het opruimen van dode cellen op een ongezonde manier verloopt. Auto-antistoffen die SLE-patiënten aanmaken koppelen namelijk de verschillende componenten van de celkern aan elkaar. Daardoor worden de DNA-klosjes niet goed losgeknipt. Marsman: “FSAP kan er simpelweg niet goed bij. De inhoud van de dode cel blijft dan liggen. Dat verergert mogelijk hun ontstekingen nog verder”.

Gecontroleerd sterfproces

Celdood is niet iets om je ongerust over te maken. Onze cellen sterven waar je bijstaat. Per dag sterven gemiddeld 100 miljard van je cellen. Geen ramp, want ze worden gewoon opgegeten en vervangen. Niet alle cellen leven even lang. Darmcellen gaan maar vier dagen mee, hersencellen blijven soms je hele leven bij je. Rode bloedcellen leven ongeveer vier maanden. Bij ontstekingen gaat het er minder gecontroleerd aan toe. Immuuncellen en bacteriën voeren een strijd van leven op dood. Cellen gaan stuk en de inhoud komt in het bloed. En daar kunnen we behoorlijk ziek van worden. Dode cellen en hun inhoud spelen dus een belangrijke rol in het starten en in stand houden van ontstekingsreacties. FSAP zou daartegen kunnen beschermen. ”Misschien zou FSAP in de toekomst als medicijn een uitkomst kunnen bieden om het opruimproces bij ontstekingsziekten soepeler te laten verlopen”, speculeert Marsman.


Promotie: Amsterdam, 12 januari 2017

Terug naar overzicht