Terug naar overzicht

Auto-immuunziekten bestrijden met antistoffen

Datum
12 april 2017
Locatie
Amsterdam

Sietse NagelkerkeBij sommige auto-immuunziekten helpt behandeling met IVIg, dat bestaat uit antistoffen van duizenden bloed- en plasmadonors. IVIg wordt bijvoorbeeld gegeven aan patiënten met de auto-immuunziekte ITP, Idiopathische Trombocytopenische Purpura. Zij maken antistoffen tegen hun eigen bloedplaatjes. Een heel hoge dosis donorantistoffen kan bij hen ernstige bloedingen tegengaan. Maar hoe werkt IVIg nu? Dat was onderwerp van het proefschrift van Sietse Nagelkerke.

Nagelkerke stond voor een grote puzzel. Hoe beschadigen auto-antistoffen het lichaam precies? Dit is namelijk ook nog steeds niet helemaal duidelijk. Om meer inzicht te krijgen zoomde hij in op immuuncellen. Want bij ziekten als ITP is het niet de binding van de antistof aan het eigen weefsel dat de schade aanricht. Dat gebeurt pas als immuuncellen vervolgens aan die auto-antistoffen binden, waarbij een afweerreactie op gang komt. Bij ITP vernietigen immuuncellen zo de bloedplaatjes, wat tot bloedingen kan leiden.

Genetische code

Immuuncellen hebben een soort grijparmpjes, zogeheten receptoren, waarmee ze de antistoffen vastpakken. Nagelkerke dook diep in de genetische code van die grijparmpjes. Hij ontdekte dat er een heleboel verschillende varianten voorkomen. Die zorgen voor krachtige of iets minder krachtige afweerreacties. Hij vond aanwijzingen dat bij sommige auto-immuunziekten bepaalde soorten grijparmpjes vaker voorkomen, bijvoorbeeld bij ITP of bij de ziekte van Kawasaki, een ernstige vaatontsteking bij kinderen. En hoe meer van die grijparmpjes, hoe sterker de afweerreactie. Juist bij die auto-immuunziekten kan IVIg de schadelijke afweerreactie ongedaan maken. Maar hoe gaat IVIg dan te werk?

Nagelkerke gaat in zijn proefschrift een aantal theorieën af. Hij komt tot de conclusie dat het hem het meest waarschijnlijk lijkt dat IVIg bij ITP de grijparmpjes op immuuncellen bezet houdt. De auto-antistoffen kunnen dan niet meer de immuuncellen aanzetten om de bloedplaatjes te vernietigen. Nagelkerke ging op zoek naar IVIg dat nog beter de grijparmpjes uitdooft. Hij onderzocht daarvoor een aantal eigenschappen van IVIg, waaronder de suikersamenstelling.

Therapie op maat

Omdat het ook lijkt alsof IVIg bij verschillende ziektes net weer anders werkt, hoopt Nagelkerke in de toekomst elke patiënt therapie op maat te geven. Met speciale IVIg-preparaten, die zowel op de ziekte als op de genetische code van de grijparmpjes zijn afgestemd. Bijvoorbeeld door te sleutelen aan de suikersamenstelling. Zo zou IVIg effectiever kunnen werken, waardoor een lagere dosis gegeven kan worden. Zodat er nog zuiniger kan worden omgesprongen met een medicijn gemaakt uit donorplasma. 

Nagelkerke heeft zijn promotieonderzoek gedaan bij de onderzoeksgroep van Timo van den Berg bij Sanquin onder leiding van professor Taco Kuijpers van het AMC. Hij is inmiddels terug in het ziekenhuis om zich tot kinderarts te specialiseren

Terug naar overzicht