Indicaties voor trombocyten-transfusies

Home

●

Over Sanquin

●

Actueel

●

Contact

●

Werkenbijsanquin

●

Sitemap

●

Bloed

●

Van bloed tot geneesmiddel

●

De rijkdom van bloed

Indicaties voor trombocyten-transfusies

Terug naar Transfusie van bloedcellen

De oorzaken van een te laag trombocytengetal (trombocytopenie) kunnen globaal in een drietal categorieën worden verdeeld.

Trombocytentransfusie bij refractaire patiënten

Autoimmuun trombocytopenie / granulocytopenie

Aangeboren trombocytenfunctiestoornissen

Beenmergaandoeningen
De eerste omvat beenmergaandoeningen: een tekort aan stamcellen, of een stoornis in de uitrijping van de stamcellen, kan een verminderd aantal rijpe bloedcellen (erytrocyten, trombocyten en leukocyten) veroorzaken. Bij bepaalde vormen (de myelodysplasieën) zijn er niet alleen onvoldoende rijpe bloedcellen aanwezig, maar vertonen de cellen die er zijn ook functionele afwijkingen. Kwaadaardige celgroei in het beenmerg gaat vaak samen met een ruimtelijke verdringing van de normale bloedproductie, waaronder de aanmaak van trombocyten.

Het microscopisch bloedbeeld van een leukemiepatiënt

Meestal ondergaan patiënten met leukemie naast verdringing van het normale beenmerg ook de gevolgen van chemotherapie en/of bestraling. Het snel delende bloedvormende systeem komt daarbij extra in het gedrang. De krachtige cytostatica schakelen het beenmerg uit, waardoor er geen bloed geproduceerd wordt. Dit wordt aplasie genoemd. Deze periode kan zo'n drie weken kan duren, waarin de patiënt afhankelijk is van transfusies met bloedcomponenten. Bovendien moeten bijzondere maatregelen worden genomen om infecties te voorkomen (darm-decontaminatie, antibiotica).

Leukemie kan gepaard gaan met ernstige bloedingen

Trombocytentransfusies vormen derhalve een essentieel onderdeel van de behandeling van beenmergaandoeningen. Sinds in de jaren zestig de mogelijkheid van trombocyten-transfusie werd ontdekt, is het aantal bloedingen met dodelijke afloop bij patiënten met leukemie belangrijk afgenomen.
Empirisch is vastgesteld dat beneden een kritische grens van omstreeks 50 ´ 10⁹ trombocyten per liter de kans op ernstige bloedingen recht evenredig is met de mate van trombocytopenie. Bij een trombocytengetal van minder dan 5 ´ 10⁹/liter bedraagt de kans op een ernstige bloeding ongeveer 25 procent. Met behulp van regelmatige transfusies wordt ernaar gestreefd het trombocytengetal van patiënten boven de 10 ´ 10⁹/liter te houden.

Verhoogde turn-over van trombocyten
Een verhoogde 'turn-over' van trombocyten vormt een tweede categorie oorzaken van trombocytopenie. In dit geval is het beenmerg intact en produceert het een voldoende of soms zelfs verhoogd aantal trombocyten, maar verdwijnen de laatste versneld uit de circulatie. Dit kan het gevolg zijn van een immunologische aandoening, waarbij antistoffen worden gevormd tegen de eigen trombocyten, of van een stoornis in het normale bloedstollingsmechanisme waarbij zich spontaan – dus niet als reactie op een verwonding of beschadiging van het bloedvat – stolsels in de circulatie vormen. Het aantal trombocyten dat in een standaard-trombocytentransfusie aanwezig is, komt ongeveer overeen met de dagelijkse productie van een individu. Het zal duidelijk zijn dat zo'n transfusie hier weinig effectief kan zijn; ze kan het abnormale stollingsproces zelfs verergeren. Bij een verhoogd verbruik van trombocyten zijn trombocyten-transfusies dan ook alleen geïndiceerd in geval van levensbedreigende bloedingen, zoals hersenbloedingen en bloedingen in het maagdarmstelsel. Maar in die gevallen is een standaard trombocyten-transfusie van vier tot zes donors meestal niet afdoende en is vaak een veelvoud hiervan nodig.

Trombocyt-specifieke antigenen kunnen soms antistoffen opwekken
Op deze sterk vergrote elektronenmicroscopische foto zijn in doorsnede gedeeltelijk twee bloedplaatjes te zien. De antigene determinanten werden zichtbaar gemaakt met behulp van aan monoklonale antistoffen gekoppelde gouddeeltjes (de duidelijke zwarte stippen buiten de membraan). Ze bevinden zich waarschijnlijk op de draadvormige koolhydraatuitlopers van eiwitten in de membraan.
Prof. dr. M. Moriau, Leuven

Verlies van trombocyten
Verlies van trombocyten is een derde oorzaak van trombocytopenie. Bij grote operaties of bij ongelukken kan soms wel tweemaal het bloedvolume (ruim 10 liter) van een individu verloren gaan. Het bloed wordt dan aangevuld met erytrocyten-transfusies en plasmatransfusies, waarin echter geen functionele trombocyten aanwezig zijn. Als bij een patiënt tijdens of kort na een operatie minder dan 50 ´ 10⁹ trombocyten per liter bloed aanwezig zijn, is de kans op bloedverlies na de operatie groot, speciaal in het operatiegebied. Dit is een duidelijke indicatie voor een trombocytentransfusie. Hieruit blijkt tevens dat een hoger trombocytengetal nodig is om een aanwezige bloedvatbeschadiging te dichten dan, bijvoorbeeld, om bloedingen te voorkomen bij een leukemiepatiënt bij wie de bloedvaten intact zijn.
Een vierde categorie patiënten, ten slotte, waarvoor niet zozeer een aparte indicatie geldt maar waarvoor wél moet worden afgeweken van algemeen geldende richtlijnen, vormen de pasgeborenen (neonaten) en, sinds kort, ook het nog niet geboren kind.

Trombocytopenie van pasgeborene door moederlijke antistoffen

Trombocyt-specifieke bloedgroepsystemen

Expo 10: Bloedtransfusie bij kinderen

« terug