Bepaling van Minimale Restziekte (MRD) bij B-Chronische Lymfatische Leukemie

B-chronische lymfatische leukemie (B-CLL) wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van een hoog aantal monoklonale B-lymfocyten in bloed en beenmerg die soms bij toeval wordt ontdekt. Wanneer er nog weinig klinische symptomen zijn wordt meestal gewacht met behandelen totdat er duidelijke ziekteprogressie optreedt. Het verloop van de ziekte is echter zeer variabel: tot 40% van de patiënten die bij toeval worden ontdekt behoeven uiteindelijk wel therapie.

De laatste jaren zijn een aantal prognostische merkers ontwikkeld, waarmee al in een vroeg stadium voorspeld kan worden welke patiënten veel kans hebben op een progressief ziektebeloop en een kortere overleving.
De meest uitgesproken merker is de somatische hypermutatie status van het variabele deel van het Ig-gen. Patiënten met een gemuteerde IgVh-status (<98% homologie met het kiemlijngen) hebben een gunstige prognose, met een mediane overleving van 10-20 jaar. Patiënten met een ongemuteerde IgVh-status (≥ 98% homologie) hebben een mediane overleving van slechts 5-10 jaar. Dit verschil in prognose is onafhankelijk van wanneer het in de ziekte wordt bepaald, en is ook aanwezig bij asymptomatische ziekte.

Chromosomale aberraties

Behalve de mutatiestatus zijn high risk CLL-patiënten ook te herkennen aan de hand van chromosomale aberraties: met name 17p deleties en 11q deleties en in mindere mate trisomie 12. Daartegenover staat een gunstige prognose wanneer een deletie in chromosoom 13 aanwezig is. In tegenstelling tot de mutatiestatus kunnen gedurende het ziekteverloop extra afwijkingen ontstaan.
Tegenwoordig worden patiënten met ziekteverschijnselen en een ongunstige levensverwachting steeds vaker zwaarder behandeld met als doel de ziekte te genezen. Bij deze patiënten blijkt de snelheid van response en de aanwezigheid van zeer lage aantallen maligne cellen (minimale restziekte of MRD) uitermate goed de uiteindelijke overleving te voorspellen. Met behulp van een gestandaardiseerde flowcytometrische test zijn de nog aanwezige CLL-cellen heel gevoelig te kwantificeren.

Diagnostische bepalingen

De twee prognostische bepalingen zijn al langere tijd apart bij Sanquin aan te vragen:
P908: Leukemie, chronische lymfatische, somatische hypermutatiestatus en
P044: Leukemie, chronische lymfatische, chromosoom aberraties) of in een pakket
P045: Leukemie, chronische lymfatische, pakketonderzoek, in combinatie met een diagnose stellende immunofenotypering
P011: Leukemie, chronische lymfatische, onderzoek.
Als aanvulling op deze bepalingen is het vanaf nu ook mogelijk om tijdens therapie het MRD niveau te laten bepalen met behulp van immunofenotypering (P046: Minimale restziekte (MRD) bij B-chronische lymfatische leukemie). U kunt hiervoor 20 ml vers EDTA-bloed (zo mogelijk meer als aantal leuko’s < 5x109/l) in sturen op kamertemperatuur. Het tarief is € 197.24 (4x 79017).

Vragen

Voor eventuele vragen: prof. dr. C.E. van der Schoot (tel. 020-5123698, e.vanderschoot@sanquin.nl) of mw. C.H.E. Homburg (tel. 020-5123390, c.homburg@sanquin.nl)

Laatst bewerkt op: 30 september 2013