Bewaren erytrocytenconcentraat buiten de koelkast

In de dagelijkse praktijk zal op de bloedbank, ziekenhuislaboratorium of op de OK of verpleegafdeling erytrocytenconcentraat buiten de koelkast komen. Waar moet je aan denken als je erytrocytenconcentraat buiten de koelkast bewaart?

In de diverse richtlijnen is de regel dat de bewaartemperatuur van erytrocyten tussen 2 en 6°C ligt en dat tijdens transport de temperatuur (in de bloedzak) niet boven de 10°C en niet onder de 1°C mag komen om nog in aanmerking te komen voor langer bewaren (ofwel terug in de voorraad). Zie bijlage + link voor de teksten over het bewaren van erytrocyten in de diverse richtlijnen en gidsen. Professionals willen graag weten hoe lang het erytrocytenconcentraat buiten de koelkast mag blijven.
Vrij algemeen is de regel dat de temperatuur niet boven de 10°C mag komen vertaald naar de praktijk als ‘30 min regel’. Dat wil zeggen dat een eenheid erytrocyten zonder bescherming 30 minuten buiten de koelkast kan zijn zonder dat de temperatuur van de erytrocyten boven de 10°C zal komen. Als aan deze 30 minuten voldaan wordt is geen meting van de temperatuur nodig om de unit weer in de koelkast terug te kunnen leggen voor verder bewaren. De vraag is of deze regel algemeen geldig is.

Recente onderzoeksresultaten
Recent is een aantal publicaties verschenen die aangeven dat in sommige gevallen 30 minuten buiten de koelkast al aanleiding kan geven tot temperaturen van meer dan 10°C in de kern van de bloedzak (referenties 1-3). Dit is vooral het geval bij de combinatie van een hogere omgevingstemperatuur dan 22°C en een wat hogere koelkasttemperatuur (tussen 4 en 6°C). Tevens moet er rekening mee gehouden worden dat het volume van de unit ook een belangrijke rol speelt, voornamelijk voor pediatrische units zal het opwarmen veel sneller gaan (referentie 1).
Een belangrijke bevinding in de recente literatuur is ook dat na terugplaatsen in de koelkast de temperatuur in de kern van de bloedzak soms nog gedurende ruim 5 minuten verder oploopt voor het koelproces begint.
Uit de literatuur blijkt ook dat er flinke verschillen zijn tussen de temperatuur gemeten aan het oppervlakte (de standaardmethode als er iets gemeten wordt aan temperatuur) en in de kern van de unit. Om die reden is het gebruik van op de bloedzak geplakte temperatuurindicatoren (veelal met kleuromslag) onnauwkeurig, omdat de grens van 10°C aan het oppervlakte veel eerder wordt bereikt dan in de kern. Door het gebruik van koelboxen (in referentie 3 de Coleman Personal 16, zonder verdere hulpmiddelen) of luchtkussenenveloppen (in referentie 3 een envelop van 22 x 34cm, Esselte) is het verschil tussen oppervlakte- en kerntemperatuur minimaal. In dergelijke verpakkingen is het gebruik van temperatuurindicatoren die op de bloedzak geplakt worden dus redelijk nauwkeurig. Een extra voordeel van het gebruik van koelboxen of luchtkussenenveloppen is dat onmiddellijk na terugplaatsen in de koelkast het afkoelen begint.
Uit de recente literatuur (referentie 4 en 5) blijkt overigens ook dat er in diverse landen een discussie loopt over de vraag hoe strikt de ‘30 min regel’ moet worden toegepast. Uit diverse onderzoeken blijft dat de kwaliteit van erytrocyten niet negatief wordt beïnvloed door het overschrijden van de ‘30 min regel’, zelfs als dat meerdere keren voor dezelfde unit wordt gedaan, mits tussentijds de unit weer volledig wordt afgekoeld. Dit heeft overigens nog niet geleid tot wijzigingen in richtlijnen (nationaal of internationaal).

Samengevat
Na het plaatsen van erytrocyten buiten de koelkast komt de kerntemperatuur in veel gevallen binnen 30 minuten boven 10°C.
De snelheid van opwarmen hangt af van de bewaartemperatuur van de unit, het is daarom van belang de koelkast waarin erytrocyten bewaard worden goed af te regelen, met bij voorkeur een temperatuur zo dicht mogelijk bij 2°C. Bij een koelkasttemperatuur boven de 4°C moet sterk getwijfeld worden aan de geldigheid van de ‘30 min regel’.
De snelheid van opwarmen hangt af van de omgevingstemperatuur waarbij de erytrocyten worden vervoerd. Bij een omgevingstemperatuur boven 22°C moet sterk getwijfeld worden aan de geldigheid van de ‘30 min regel’.
De snelheid van opwarmen hangt af van het volume van de unit. Onder de 240 ml volume (dus o.a. voor pediatrische eenheden) moet sterk getwijfeld worden aan de geldigheid van de ‘30 min regel’.
Door gebruik te maken van afgesloten (koel)boxen of luchtkussenenveloppen (waardoor luchtcirculatie sterk verminderd wordt) is het mogelijk om gebruik te maken van temperatuurindicatoren die op de bloedzak geplaatst worden om vrij nauwkeurig de kerntemperatuur van de bloedzak te weten.
Bij terugplaatsen van units in de koelkast moet rekening worden gehouden met het feit dat in eerste instantie de unit nog zal opwarmen. Dit betekent in de praktijk dat de 30 minuten uit de ‘30 min regel’ feitelijk maar 25 minuten zijn.

Conclusie:
Het buiten de koelkast bij kamertemperatuur bewaren van erytrocytenconcentraten moet tot een minimum beperkt blijven, omdat de opwarming zeer snel gaat, waardoor al snel niet meer aan de eis in de Richtlijn Bloedproducten en Richtlijn Bloedtransfusie (zie bijlage) wordt voldaan.

Advies
Het advies is om voor eenheden die niet direct worden getransfundeerd gebruik te maken van adequate middelen (koelboxen met koelmiddelen) om de temperatuur te handhaven tussen 1 en 10°C (transportcondities, zo kort mogelijk toepassen). Sanquin kan nadere adviezen geven over hoe deze transportcondities gehandhaafd kunnen blijven.

Meer informatie
Dr. D. de Korte, e-mail: d.dekorte@sanquin.nl

Referenties
1. Perry HE et al. Core temperature changes in resuspended red blood cells (RBCs) and pediatric RBCc removed from refrigerated storage. Transfusion 2010; 50(1):174-7.
2. Reiter U et al. Four-dimensional temperature distributions in red blood cells withdrawn from storage and exposed to ambient temperature: a magnetic resonance thermometry study. Transfusion. 2012 Jul 16. [Epub ahead of print]
3. Reiter U et al. Core and surface temperatures in a red-blood-cell unit during storage and transport. Vox Sang 2011;101(1):10-5.
4. Ramirez-Arcos S et al. Evaluating the 4-hour and 30-minute rules: effects of room temperature exposure on red blood cell quality and bacterial growth. Transfusion. 2012 Jul 31. [Epub ahead of print]
5. Brunskill S et al. What is the maximum time that a unit of red blood cells can be safely left out of controlled temperature storage? Transfusion Medicine Reviews 2012; 26(3):209-23.

Laatst bewerkt op: 29 januari 2013