Tuberculosediagnostiek

Sanquin Bloedvoorziening biedt per 2013 de mogelijkheid om diagnostiek van latente tuberculose-infectie (LTBI) uit te voeren. Hierbij maken wij gebruik van de Interferon Gamma Release Assay (IGRA) Quantiferon-TB Gold.

Om tuberculose vast te stellen, wordt in Nederland frequent de Mantoux-test gebruikt. Een positieve Mantoux-reactie vormt een aanwijzing voor een eerder contact met tuberculosebacteriën. Met de opkomst van Interferon Gamma Release Assays (IGRA) is het mogelijk om op eenvoudige wijze overeenkomstige informatie met een in vitro bloedtest te verkrijgen.

Wat is tuberculose (TBC)?
Tuberculose (tbc) is een infectieziekte veroorzaakt door bacteriën van het Mycobacterium Tuberculosis Complex (MBTC) die ernstige ontstekingen kunnen veroorzaken en overal in het lichaam kunnen voorkomen. De meest voorkomende infectieziekte is longtuberculose. Als tbc-patiënten niet goed behandeld worden kan de ziekte dodelijk zijn. Tuberculose komt regelmatig voor in Nederland, de incidentie bedraagt ruim 6 per 100.000 (jaarlijks 1.100 nieuwe patiënten, bron: LCI , RIVM). Hiernaast kunnen de nieuwste middelen voor gebruik bij reuma bij personen met LTBI een levensgevaarlijke tuberculose-infectie veroorzaken. Ook HIV-geïnfecteerde personen lopen een verhoogd risico om een ernstige vorm van tbc te ontwikkelen.

Diagnostische testen voor TBC
Sinds enkele jaren zijn er bloedtesten op de markt die gebaseerd zijn op het in vitro meten van interferon-gammaproductie. Bij deze zogenaamde Interferongamma Release Assays (IGRA’s) wordt gebruik gemaakt van het principe dat T-cellen van personen die gesensitiseerd zijn met M. tuberculosis-antigenen interferongamma produceren als zij opnieuw met deze antigenen in contact komen. Quantiferon-TB Gold is een van de beschikbare testen die op dit principe gebaseerd zijn. Door het gebruik van specifieke antigenen vertoont de IGRA, in tegenstelling tot de Mantoux-test geen kruisreactie met BCG-vaccinatie.

Waarde van de IGRA bloedtest
Er zijn geen aanwijzingen dat de introductie van de IGRA’s de huidige tbc-diagnostiek van risico-inventarisatie, röntgenonderzoek, kweken etc., in grote mate zal doen veranderen.
Wel ziet het er naar uit dat de IGRA’s de klassieke Mantoux-test in hoge mate kunnen vervangen. Naast de beperking van de belasting van de patiënt bestaan de voordelen van de IGRA’s ten op zichten van de Mantoux-test uit een hogere specificiteit, afwezigheid van kruisreactivitiet  met het BCG vaccin en, gezien het in vitro karakter, de afwezigheid van boostereffect na meerdere keren uitvoeren van de test.
Internationaal zijn er verschillende richtlijnen verschenen met betrekking tot het toepassen van de IGRA in de tbc-diagnostiek. Zo heeft het CDC in de USA in haar richtlijnen aangegeven dat de IGRA-test een volwaardig alternatief is voor de Mantoux-huidtest. De Britten hanteren daarentegen de IGRA-test slechts ter validering van een positieve Mantoux-test.

Het advies van de IGRA werkgroep commissie voor Praktisch Tuberculosebestrijding is dat voor de toepassing van IGRA’s bij screening op recente LTBI in de immuuncompetente populatie is gekozen voor een tweetrapsbenadering waarbij eerst een Mantoux-huidtest wordt gedaan, en bij een uitslag > 5 mm vervolgens een IGRA.

Service Sanquin Diagnostiek
Het uitvoeren van de Interferon Gamma Gelease Gssays (IGRA) is pas efficiënt bij het frequent inzetten van grotere series. Om bij een beperkte lokale vraag toch van deze bloedtest gebruik te kunnen maken biedt Sanquin Diagnostiek de test landelijk aan. De inzenders kunnen het bloed bij patiënten afnemen in drie speciale QuantiFERON buisjes. Deze buisjes zijn respectievelijk niet gecoat, gecoat met TB antigeen en gecoat met een mitogeen. Deze drie buisjes moeten binnen 16 uur na afname gedurende 16-24 uur geïncubeerd worden bij 37°C en daarna gecentrifugeerd. Na deze monsterbewerking kunnen de buisjes worden ingestuurd naar Sanquin. Dit moet dan binnen 3x24 uur bij 2-27°C plaatsvinden. Vervolgens zal op het Sanquin laboratorium de concentratie IFN-Y in het plasma worden bepaald. Door bij 1 patiënt de IFN-Y productie van de verschillende buizen te vergelijken kan er een uitspraak gedaan worden over a. de aanwezigheid van immunocompetente T-cellen en b. de aanwezigheid van TB specifieke T-cellen.

Informatie en vragen
Voor informatie en vragen over het insturen van tb diagnostiek kunt u contact opnemen met dr. Maarten Koot, afdeling Virusdiagnostiek, tel. 020-5123358 of per e-mail virusdiagnostiek@sanquin.nl.

Diagnostische testen
V052: TB-IGRA (Quantiferon®)
V055: TB-IGRA (Quantiferon®) (incubatie vindt plaats op Sanquin)

Laatst bewerkt op: 24 januari 2013