Medical need Kanker

Problemen en vragen uit de kliniek en praktijk
Hoewel er de afgelopen decennia belangrijke vooruitgang is geboekt in de behandeling van kanker zijn mortaliteit  en morbiditeit nog steeds hoog, en is de prognose voor patiënten met bepaalde vormen van kanker nog maar weinig verbeterd. Daarnaast bestaat er een sterke behoefte aan goede alternatieven voor bestaande behandelingswijzen, zoals chemotherapie, die heel belastend voor de patiënt kunnen zijn. Tenslotte zal een toenemende vergrijzing van de bevolking juist weer leiden tot een groei van het aantal kanker patiënten, hetgeen niet alleen medisch-ethische maar ook belangrijke sociaaleconomische vraagstukken met zich meebrengt. Zo is er met name op het gebied van de behandeling van kankerpatiënten een sterke groei van het aantal beschikbare innovatieve en veelal dure geneesmiddelen , waardoor er knelpunten ontstaan met betrekking tot de betaalbaarheid van de zorg.

Oplossingen: producten en diensten van Sanquin
De focus van Sanquin ligt op onderzoek naar de behandeling van kankerpatiënten en de verbetering daarvan, in het bijzonder op het gebied van: (i) hematopoïetische stamceltransplantatie (ii) immuuntherapie en (iii) diagnostiek naar maligniteiten in bloed en beenmerg

i Voor patiënten met relevante hematologische maligniteiten of solide tumoren worden bij het geaccrediteerde Laboratorium voor Cellulaire Therapie (LCT) onder andere hematopoïetische stamcellen (HSC) voor transplantatie bewerkt en opgeslagen. De hematopoïetische stamceltransplantaties, die in nauwe samenwerking met het AMC, VUMC en NKI worden uitgevoerd, worden verder ondersteund door diverse diensten op het gebied van diagnostiek, zoals bv HLA-bepalingen voor donor-matching, en (immuno)therapiemonitoring, en door het leveren en bestuderen van bloedcel producten als ‘support’ therapie bij de bestrijding van de chemotherapie-gerelateerde anemie en trombocytopenie (zie ook de medical needs anemie en bloeden & hemostase).

ii Sanquin Plasmaproducten levert immunoglobulinen voor ziekte- en therapie-gerelateerde verworven immuundeficiënties bij kankerpatiënten. . Daarnaast produceert het LCT ook ATMPs (advanced therapeutic medical products): cellulaire immuuntherapeutische producten voor diverse klinische trials ter bevordering van anti-kanker immuniteit in patiënten met uitgezaaide kanker, zoals mesenchymal stromal cells (MSC), tumor-infiltrating lymphocytes (TIL), dendritic cells (DC) en chimeric antigen receptor T cells (CART). Binnen het Immuno-monitoring Platform worden diensten aangeboden om het klinisch-immunologisch effect van immuuntherapie bij kanker te volgen, zoals bv testen om de vorming van inhibitors tegen biologicals te bepalen. 

iii Sanquin divisie Diagnostiek
Het is van belang om te benadrukken dat Sanquin, in tegenstelling tot andere producenten van kankergeneesmiddelen zoals farmaceutische bedrijven, geen winstoogmerk heeft. Opbrengsten van onze producten worden daardoor - los van het dekken van productiekosten - puur geïnvesteerd in onderzoek ter verbetering van de diagnostiek en behandeling van kanker en van ziekten zoals gedefinieerd bij de andere medical needs, en dit draagt daardoor bij aan een transparante en betaalbare geneesmiddelenontwikkeling en -productie. Een bijzondere onderzoekspopulatie heeft Sanquin in de vorm van de bloed- en plasmadonors. Longitudinale onderzoeken naar vroegdiagnostiek en incidentie van kankervormen vinden een aantrekkelijke mogelijkheid om te worden bestudeerd in deze groep.

Onderzoeklijnen

Hematopoïetische stamceltransplantatie  (HSCT)
a. Om graft-versus-host reacties te verminderen en graft-versus-leukemia van HSCT te verbeteren wordt getracht om donor-selectie van HSC te verbeteren. Dit gebeurt door verbetering van methodiek van HLA-typering met next-generation sequencing (NGS). Ook wordt onderzoek gedaan naar het nut van genetische testen voor killer-inhibitory receptors (KIR) en potentieel relevante sterk-polymorfe immunoreceptoren.
b. Om de engraftment en daarmee de klinische effectiviteit van HSCT te verbeteren wordt ook klinisch onderzoek gedaan naar de toediening van donor lymphocyte infusions en mesenchymal stromal cells.
c. Om de complicaties van HSCT en de daarmee gepaard gaande conditionering het hoofd te bieden, wordt (pre)klinisch onderzoek gedaan naar het nut en de verbetering van ‘supportive care’ met bloedcel producten zoals erytrocyten en plaatjes voor de behandeling van anemie en trombocytopenie (zie ook medical needs Anemie en Bloeden & Hemostase), en met immunoglobulinen (zie ook Immuundeficientie & Veroudering) en granulocytentransfusies voor de behandeling van antibiotica-refractaire infecties.

Immuun therapie
a. Om de immuniteit van kankerpatiënten tegen kanker te versterken wordt onderzoek gedaan om antilichaam immuuntherapie tegen kanker te verbeteren. Dit gebeurt enerzijds door middel van verbetering van de antilichaam effector functies door modificatie van het eiwit en de glycosylering, en anderzijds door identificatie en targeting van de relevante innate immune checkpoints en andere factoren die het immuunsysteem inhiberen.
b. Om de cellulaire immuniteit en in het bijzonder T cel immuuntherapie tegen kanker te verbeteren wordt onderzoek gedaan aan diverse T cel subsets en hun regulatie. Relevante T cellen met anti-kanker activiteit worden ofwel geïsoleerd uit tumoren, de zogenaamde tumor-infiltrating lymphocytes (TIL), of worden voorzien van chimeric antigen receptors (CAR-T cellen), en deze worden reeds getest in klinische trials. Daarnaast wordt er ook onderzoek gedaan naar subsets van andere T cellen, zoals TRegs en TRM en hun manipulatie, en naar de rol van zogenaamde myeloid-derived suppressor cells. Bovendien wordt de klinische toepassing van dendritische cellen ter bevordering van de antigeen presentatie aan T cellen nader onderzocht.

Verbetering van diagnostiek
Verbetering van diagnostiek naar maligniteiten in bloed en beenmerg
In de divisie Diagnostiek is zeer gespecialiseerde diagnostiek ontwikkeld voor de detectie van minimale residuele restziekte in bloed en beenmerg. Dit is belangrijk voor enerzijds de monitoring van de behandeling van de patiënt en anderzijds als kwaliteitscontrole van de cellulaire preparaten. De afgelopen jaren is het ook mogelijk geworden om in het bloed op basis van celvrij DNA en/of RNA maligniteiten op te sporen.

Clustervragen Nationale wetenschapsagenda
034 Wat is in het licht van de veranderende bevolking (vergrijzend, hier en daar krimpend en beïnvloed door migratie) de houdbaarheid van de welvaartsstaat?
076 Wat zijn de gevolgen van chronische aandoeningen, stress en handicaps en hoe kunnen mensen hier zo goed mogelijk mee omgaan?
077 Wat is de bijdrage van niet genetische factoren aan persoonlijke eigenschappen en ziekteprocessen? 
080 Kunnen we de factoren die een rol spelen bij het ontstaan en de instandhouding van onbegrepen langdurige lichamelijke klachten beter begrijpen en daardoor deze klachten beter behandelen?
081 Hoe gaat de kennis van genetica een rol spelen in het begrijpen van, screenen op en behandelen van (zeldzame) ziekten?
085 Elke tumor is anders: hoe kunnen we de ziekte kanker goed genoeg begrijpen om een behandeling voor elke vorm ervan te kunnen ontwikkelen? 
086 Darmziekten en in het bijzonder de relatie tussen onze darmflora en gezondheid: hoe kunnen we de darmflora effectief beïnvloeden? 
089 Hoe kunnen we longziekten beter begrijpen en behandelen?   
090 Hoe ontstaan chronische nierziekten en hoe kunnen deze eerder opgespoord worden en vervolgens op individuele basis worden behandeld?  
094 Hoe maken we de gezondheidszorg kwalitatief zo goed mogelijk, maar houden we het betaalbaar?
095 Hoe kan de gezondheidszorg, onder andere door gebruik te maken van bio markers, meer gericht worden op de uniciteit van een persoon?
096 Hoe komen we aan een betere diagnostiek, betere behandelingen en betere vaccins voor afweerstoornissen en infectieziekten? 
098 Hoe kunnen we doorbraken binnen het fundamenteel-biomedische onderzoek beter vertalen naar de ontwikkeling van nieuwe medicijnen?
099 Hoe kunnen we met behulp van een groter begrip van het leven, nieuwe targets identificeren voor moleculaire therapieën, antibiotica en antivirale middelen?
100 Hoe kunnen we met behulp van (stam)cellen en biomaterialen de vorming en herstel van weefsels en organen bevorderen?
101 Kunnen we modellen van het menselijk lichaam ontwerpen en slimme technologie gebruiken voor gezondheids-, voedings- en toxiciteitsonderzoek en daarmee tegelijkertijd het proefdiergebruik drastisch verminderen?
102 Hoe kunnen we nieuwe geneesmiddelen en -wijzen ontwikkelen om zo vitaal en gezond mogelijk te blijven?
104 Hoe ontwikkelen we minimaal-invasieve technieken en interventies voor de diagnose, prognose en behandeling van patiënten?
105  Hoe kunnen big data en technologische innovatie (e-health) bijdragen in de zorg?
112 Big data: kunnen we grote datasets en het verzamelen daarvan benutten voor het realiseren van waarden, het genereren van inzichten en het verkrijgen van antwoorden?
135 Hoe kunnen we de eigenschappen, de functionaliteiten en het samenspel van moleculen in levende systemen beter begrijpen en zo bijvoorbeeld op leven geïnspireerde systemen ontwikkelen?
136 Cellen zijn de bouwstenen van het leven. Hoe werken ze en wat kunnen ze ons leren over levensprocessen?
137 Hoe ontwikkelt een bevruchte eicel zich tot een complex organisme met verschillende gespecialiseerde weefsels en organen? 


Coördinator medical need: Dr. Timo van den Berg

Last edited on: 7 October 2016