Medical need Anemie

Problemen en vragen uit de kliniek en praktijk
Anemie is een veelvoorkomende conditie, veroorzaakt door een erfelijke conditie of als gevolg van een immunologische ziekte of behandeling van een aandoening. Bij bloedverlies en chronische anemie verhoogt transfusie van erytrocyten de kwaliteit van leven. Bloedtransfusie brengt echter ook risico´s met zich mee zoals het risico op immunisatie, op transfusiereacties, en op bloedoverdraagbare ziekten. Bij herhaalde bloedtransfusies treedt ijzerstapeling op wat schade aan organen kan veroorzaken. Ook zwangerschap kan leiden tot immunisatie tegen bloedgroepantigenen, die anemie bij het (ongeboren) kind kan veroorzaken en bloedtransfusie kan compliceren.
De bloedvoorziening zelf staat onder druk. Vergrijzing van de samenleving veroorzaakt een afname van bloeddonors en toename van de vraag naar bloed, waarbij door veranderingen in de etnische samenstelling van de Nederlandse bevolking vaker bloed nodig is met een zeldzaam voorkomende bloedgroepsamenstelling om immunisatie te voorkomen of om in geval van immunisatie in passend bloed te voorzien. Daarnaast vergroot het intensief wereldwijd verkeer van mensen en goederen het risico op snelle verspreiding van bloedoverdraagbare ziekten

Oplossingen: producten en diensten van Sanquin
Veilig transfusiebloed voor patiënten met bloedverlies of chronische anemie is één van de belangrijkste producten van Sanquin. Voor optimale veiligheid ontwikkelt Sanquin richtlijnen voor transfusiebeleid en diagnostiek om snel deklinisch relevante bloedgroepen en potentieel pathogene antistoffen te bepalen. Door ‘bloed op maat’ te geven willen we immunisatie en transfusieziekten voorkomen.
In de toekomst willen we weten hoe we (i) chronische anemie kunnen behandelen en transfusie kunnen beperken, (ii) de transfusie opbrengst kunnen verbeteren door de bijdrage van alle getransfundeerde cellen te vergroten en te verlengen, (iii) immunisatie tegen bloedgroepen na transfusie en zwangerschap te verminderen, en (iv) schade door ijzerstapeling als gevolg van bloedtransfusies kunnen verminderen.
Niet alleen de gezondheid van de patiënt, maar zeker ook die van de donor zijn onze verantwoordelijkheid. Daarom willen we kunnen voorspellen hoe lang individuele donors moeten herstellen voor ze opnieuw bloed kunnen geven.
Tenslotte ontwikkelen we gekweekt bloed waarmee we immunisatie kunnen voorkomen, het risico op bloedoverdraagbare ziekten uitsluiten, en therapeutische producten kunnen maken.

Onderzoekslijnen

Verbeteren diagnostiek en therapie van chronische anemie
Om diagnostiek en therapie van chronische  anemie te verbeteren willen we de moleculaire en cellulaire processen begrijpen die gedereguleerd zijn in verschillende typen chronische (aangeboren of verworven) anemie. We onderzoeken genoom, transcriptoom, translatoom en proteoom van patiëntcellen en celkweek model systemen, als ook de functie van specifieke eiwitten met als doel transfusie-afhankelijkheid te verminderen. Onze aandacht gaat vooral uit naar hemoglobinopathieën (sikkelcelziekte en thalassemie), DBA (Diamond Blackfan Anemie), mutaties in ijzermetabolisme,en sferocytose. Daarnaast brengen we bij verworven chronische anemie de dysregulatie van de immuunresponse in kaart om behandel algoritmen te ontwikkelen die precisiegeneeskunde bij autoimmuunhemolytische anemie mogelijk maken.

Opstellen van nieuwe transfusierichtlijnen
Individuele behandeling van anemie patiënten vraagt om nieuwe transfusie richtlijnen die rekening houden met de oorzaak van anemie en persoonlijke omstandigheden. De behandeling van anemie met alternatieven voor transfusie is hierbij een punt van aandacht (ijzertherapie, immuunmodulatie bij immuungemedieerde bloedcelafbraak). Klinisch transfusiegeneeskundig onderzoek in nauwe samenwerking met medische centra, moet inzicht verschaffen in de effectiviteit van transfusie-en behandelprotocollen en overbehandeling voorkomen. Speciale aandacht gaat uit naar anemie bij ouderen.

Verbeteren effectivietit van bloedtransfusies
Om de effectiviteit van bloedtransfusies te verbeteren onderzoeken we de adhesie en interactie tussen erytrocyten en endotheelcellen die de bijdrage van getransfundeerde erytrocyten vermindert, en tussen erytrocyten en miltmacrofagen die verantwoordelijk is voor de kwaliteitscontrole van erytrocyten. In deze studies wordt nadrukkelijk het effect van de bewaarcondities van erytrocyten betrokken. We onderzoeken ook de mechanismen die afbraak van bloedcellen bepalen als er eenmaal antistoffen gevormd zijn bij de patiënt.

Verminderen van transfusierisoco's
Om transfusie risico’s en mogelijk schadelijke bijwerkingen te beperken onderzoeken we hoe we immunisatie tegen bloedgroepen kunnen vermijden tijdens zwangerschap en transfusie. Daarvoor identificeren we bloedgroepantigenen, bepalen we aanwezige pathogene antistoffen, en onderzoeken we welke factoren de kans op immunisatie reguleren, en wat het effect van preventieve matching is. Er is speciale aandacht voor de transfusieproblematiek bij sikkelcel anemie patiënten, die een onbegrepen hoog immunisatie risico hebben, terwijl transfusies levensreddend zijn. Het is ook belangrijk om te weten hoe we de effecten van ijzerstapeling bij herhaalde transfusies kunnen reduceren. Een ander transfusierisico wordt gevormd door bloedoverdraagbare ziekten. Door diagnostische tests te ontwikkelen kunnen infecties op populatieniveau in de gaten worden gehouden. Hierbij is speciale aandacht voor zoönoses.

Donor selectie en de gezondheid van de donor
Donor selectie en de gezondheid van de donor zijn mede bepalend voor een maximale transfusie-efficiëntie en beschikbaarheid van voldoende donor bloed. Een bijzondere onderzoekspopulatie bij deze medical need vormen de bloeddonors zelf. De meest voorkomende complicatie bij het doneren van bloed is namelijk ijzerdeficiëntie met een verhoogde kans op ‘iatrogene’ anemie. Tegelijkertijd onderzoeken we hoe we ervoor kunnen zorgen dat de donorpopulatie een etnische afspiegeling is van de patiëntpopulatie, hoe we op een makkelijke manier grote aantallen donors kunnen testen op veel verschillende bloedgroepantigenen, en hoe we ervoor kunnen zorgen dat donors met een individueel passende frequentie bloed geven zonder zelf (licht) anemisch te worden.

Ontwikkelen van nieuwe transfusieproducten
De ontwikkeling van toekomstige producten richt zich op rode bloedcellen gekweekt uit pluripotente stamcellen. In dit onderzoek wordt alle kennis op het gebied van celkweek, fysiologie van rode bloedcellen, bloedgroepantigenen, opslag van cellen, celtherapie, en klinische studies gecombineerd.

Clustervragen Nationale wetenschapsagenda
034 Wat is in het licht van de veranderende bevolking (vergrijzend, hier en daar krimpend en beïnvloed door migratie) de houdbaarheid van de welvaartsstaat? 
076 Wat zijn de gevolgen van chronische aandoeningen, stress en handicaps en hoe kunnen mensen hier zo goed mogelijk mee omgaan?
077 Wat is de bijdrage van niet genetische factoren aan persoonlijke eigenschappen en ziekteprocessen? 
080 Kunnen we de factoren die een rol spelen bij het ontstaan en de instandhouding van onbegrepen langdurige lichamelijke klachten beter begrijpen en daardoor deze klachten beter behandelen?
081 Hoe gaat de kennis van genetica een rol spelen in het begrijpen van, screenen op en behandelen van (zeldzame) ziekten?091 Zwangerschap, een kind baren en de overgang: kunnen we ze beter maken?
091 Zwangerschap, een kind baren en de overgang: kunnen we ze beter maken
095 Hoe kan de gezondheidszorg, onder andere door gebruik te maken van biomarkers, meer gericht worden op de uniciteit van een persoon?
098 Hoe kunnen we doorbraken binnen het fundamenteel-biomedische onderzoek beter vertalen naar de ontwikkeling van nieuwe medicijnen? 
099 Hoe kunnen we met behulp van een groter begrip van het leven, nieuwe targets identificeren voor moleculaire therapieën, antibiotica en antivirale middelen? 
100 Hoe kunnen we met behulp van (stam)cellen en biomaterialen de vorming en herstel van weefsels en organen bevorderen?
101 Kunnen we modellen van het menselijk lichaam ontwerpen en slimme technologie gebruiken voor gezondheids-, voedings- en toxiciteitsonderzoek en daarmee tegelijkertijd het proefdiergebruik drastisch verminderen?
102 Hoe kunnen we nieuwe geneesmiddelen en -wijzen ontwikkelen om zo vitaal en gezond mogelijk te blijven?
104 Hoe ontwikkelen we minimaal-invasieve technieken en interventies voor de diagnose, prognose en behandeling van patiënten?
105  Hoe kunnen big data en technologische innovatie (e-health) bijdragen in de zorg?
112 Big data: kunnen we grote datasets en het verzamelen daarvan benutten voor het realiseren van waarden, het genereren van inzichten en het verkrijgen van antwoorden?
122 Kunnen we een synthetische cel bouwen?
135 Hoe kunnen we de eigenschappen, de functionaliteiten en het samenspel van moleculen in levende systemen beter begrijpen en zo bijvoorbeeld op leven geïnspireerde systemen ontwikkelen?

Coördinator medical need: Dr Marieke von Lindern

Last edited on: 7 October 2016