Terug naar overzicht

Bloed beter beschermen tegen het afweersysteem

Datum
6 juni 2016

200x200-Masja-de-HaasMet haar onderzoek wil prof. Masja de Haas (Sanquin en LUMC) ervoor zorgen dat minder mensen last hebben van ongewenste afweerreacties tegen bloed. Zulke afweerreacties kunnen een probleem zijn voor mensen die een bloedtransfusie krijgen, maar ook voor zwangere vrouwen en hun ongeboren kinderen, of voor mensen bij wie het afweersysteem hun eigen bloed aanvalt. Op vrijdag 3 juni hield De Haas haar oratie.

Na een bloedtransfusie komt het afweersysteem in contact met vreemd bloed. Om te voorkomen dat het afweersysteem het bloed afbreekt, moet het donorbloed zoveel mogelijk lijken op dat van de ontvanger. “We geven daarom bloed met dezelfde bloedgroep, A, B, AB of O, en met hetzelfde rhesus-D-type”, vertelt prof. Masja de Haas. “Toch krijgen sommige patiënten nog steeds afweerreacties. De bloedtransfusie is dan zinloos en bovendien kunnen patiënten ziek worden, soms met nierbeschadiging tot gevolg.” De Haas wil kunnen voorspellen welke patiënten zulke ongewenste afweerreacties zullen ontwikkelen. “Dan kunnen we voor hen donorbloed zoeken dat nog beter op hun eigen bloed lijkt. Er zijn namelijk nog veel meer bloedgroepkenmerken.” De Haas onderzoekt dit binnen het Jon J van Rood Centrum van Sanquin en LUMC. Het ultieme doel is om iederéén uiterst goed gematcht bloed te geven. “Er is technisch steeds meer mogelijk, bijvoorbeeld met DNA-analyse en massaspectrometrie. Maar welke bloedgroepkenmerken moet je bekijken? Dat gaan we uitzoeken. Ook besteden we aandacht aan bloedtransfusies bij mensen van een andere etnische afkomst, met andere bloedgroepkenmerken.”

Tijdens de zwangerschap

Niet alleen na een bloedtransfusie, maar ook tijdens de zwangerschap kunnen problemen ontstaan. Soms breekt het afweersysteem van de moeder het bloed van het ongeboren kind af. “Dat gebeurt bijvoorbeeld bij rhesusziekte. Sinds de jaren zeventig bestaan hiervoor een goed preventieprogramma en een behandeling, maar toch gaat het af en toe nog mis.” Daarnaast kunnen ook andere eiwitten problemen geven als ze verschillen tussen moeder en kind, zoals de Kell-bloedgroepen. Het LUMC is, onder leiding van prof. Dick Oepkes, landelijk behandelcentrum voor dit soort ziektes. “Bij het landelijk expertiselaboratorium, waar ik hoofd van ben, werken we aan tests die kunnen voorspellen wanneer zulke afweerstoffen kwaad kunnen tijdens de zwangerschap. Het mooist zou het zijn om de afweerreactie te kunnen voorkomen met gerichte medicijnen.” 

Precisiegeneeskunde

Er zijn ook patiënten bij wie het afweersysteem het eigen bloed afbreekt. Soms ontstaat de afweerreactie spontaan, soms wordt die uitgelokt door bijvoorbeeld kanker of een infectie. “We weten steeds beter dat het zin heeft om de antistoffen die het bloed afbreken op te sporen en te zien wat die precies doen”, zegt De Haas. “Uiteindelijk willen we toe naar precisiegeneeskunde, waarbij elke patiënt een op maat gemaakte behandeling krijgt.” Voor alle afweerreacties tegen bloed geldt dat ze zeldzaam zijn. “Juist daarom is het goed dat er nu een leerstoel voor is. Ik wil ervoor zorgen dat de kennis over bloedgroepkenmerken toeneemt, voor de behandeling van de patiënt wordt toegepast en goed toegankelijk blijft.”

Terug naar overzicht